Page 90 - Бастыннартан бастакы

IV баһа
ҮЛЭНЭН ҮЙЭТИЙБИТ УРАТЫ КӨЛҮӨНЭ

Кырдьык даҕаны, кинилэр саҥа олох тутуутугар сынньалаҥы билбэккэ, утуйар ууларын да умнан
туран, бэйэни харыстаммакка үлэлээбиттэрэ. Ону кытта тэҥнээтэххэ, аныгы кэм салайааччыларын
салайар, тэрийэр үлэлэрэ оҕонньорго сөбүлэппэт өрүттэрэ элбэх этэ. Аҕам кэлин маннык этэрэ:
«Аныгы салайааччылар, тойоттор наһаалаан эрэллэр, бас баттах бардылар...», «Салайыы сатарыйыыта
былааһы туох үчүгэйгэ тиэрдиэй...» — диэн, олохтоспут саҥа олоҕун салалтата тиһэх күннэригэр
диэри бэриниилээх хомуньуус баартыйата төрдүттэн сытыйан уларыйар турукка киирбитин өтө
көрөн, хомойон-хоргутан дьиксинэр санаатын эттэҕэ. Кини эрэ буолуо дуо?! Төһөлөөх элбэх саҥа
олоҕу тутуспут, ол туһугар олохторун бүүс-бүтүннүү анаабыт кини көлүөнэтин дьоно Сэбиэт былааһа
сууллубутугар хомойбута буолуой?!
Альбина БУРЦЕВА

КЭРЭ КЭМ КЭХТИБЭТ КЭРЭЬИТТЭРЭ

Аҕам алгыстаах аартыгын, субуллар уһун олоҕун айанын анаара көрөр чиэскэ кэлбит, эппиэттээх
да, долгутуулаах да түгэннэрэ үүннүлэр.
Иннибэр ааспыт сыллар-күннэр саһарбыт элбэх докумуоннара, хаартыскалара сыталлар, күн-
дьыл суурайбатах ыраас сэбэрэлэр бииртэн-биир көстөллөр. Хас биирдиилэрэ тус-туспа дьылҕа,
тус-туспа олох, тус-туспа ыллык буолаллар, биир уһун айан Үлэ суолугар холбоһон, дьоһун олоҕу
туппуттар. Кинилэр элбэҕи кэпсииллэр, долгуталлар, ардыгар уйадытан ытаталлар, арыт үөрдэн,
килбик мичээри үөскэтэн, сүргэни көтөҕөллөр. Кинилэр мөссүөннэрэ күүрээннээх үлэ өлбөөдүйбэт
туоһулара, дьоллоох-соргулаах саҥа олох туһугар турууласпыт кэрэ кэм кэхтибэт кэрэһиттэрэ.
Отутус сыллар дьалҕааннаах, саҥа олоҕу тутуу уустук кэмнэрэ. Ыйыта, сүбэлэтэ охсон ылар
үөрэхтээх дьон кэмчи этэ. Ол эрэн, баара ыра санаа самныбат күүһэ, сырдыкка, саҥаҕа, кэрэҕэ та-
лаһыы халбаҥнаабат ыраас ырата, үүнэр үтүө үйэҕэ энчирээбэт эрэлэ.
Ыраахтааҕы былааһыгар саха дьахтара ыар батталга, хараҥа олоххо олорбута. Олохторо ыара-
ханыттан дьахтар, оҕо өлүүтүн ахсаана эр киһиттэн элбэҕэ. Ол да иһин, кинилэр Сэбиэскэй былааһы
үрдүк үөрүүнэн көрсүбүттэрэ, эр киһини кытта тэҥ быраабы ылбыттара. Сэбиэскэй былаас бастакы
сылларыттан саха дьахталлара саҥа олоҕу тутуһан уопсастыбаннай үлэҕэ өрө күүрүүлээхтик кыттан
барбыттара.
Биир оннук чаҕылхай, таһаарыылаах үлэлээх киһинэн аҕам үөлээннээҕэ, үтүө сүбэһитэ Анна
Петровна Бурцева (сэрии, педагогическай үлэ бэтэрээнэ Н.Д. Бурцев ийэтэ) буолар. Кини эдэр
сааһыттан бэйэтин төрөөбүт дойдутугар саҥа олоҕу тутууга көхтөөхтүк кыттыбыта. Ол сыралаах
үлэтин-хамнаһын туоһулуур (архыыптан көстүбүт) 1935 с. от ыйыгар «Социалистическая Якутия»
хаһыакка тахсыбыт ыстатыйаҕа VII-c Бүтүн Сойуустааҕы Сэбиэттэр сийиэстэрин историческай
быһаарыыларын ортотугар уопсастыбанньык дьахталлар ыраас олох иһин хамсааһыннарын сырдап-
пыттар, онно Анна Петровна үгүс сыратын биэрэн, үлэлээбит үлэтэ үтүө түмүктэрин холобурдаа-
быттар. Кини ыраас олох иһин хамсааһыҥҥа дьаныһан туран, Хоро нэһилиэгэр үс улахан нуучча
оһоҕун туттарбыт, табаҕы, бөҕү быраҕар 300 устуука мае дьааһыктары дьон сылдьар сирдэригэр
туруортарбыт уонна хас биирдии холкуостаахха тус бэйэтэ эрэ туттар соттордору түҥэппит. Бу били-
гин сайдыылаах үйэҕэ олус судургутук иһиллэрин иһин, ол ааспыт ыарахан, ас-таҥас кырыымчык
кэмигэр улахан ситиһии этэ. Ол иһин да, бүтүн өрөспүүбүлүкэ киин хаһыатыгар улахан үлэ түмүгэ
бэчээттэннэҕэ.
Кини улахан үөрэҕэ да суох буоллар, мунньахтарга сытыытык тыл этэр, итэҕэстэри иҥнибэккэ
саралыыр көхтөөх салайааччы быһыытынан биллэр эбит.
Бу эмиэ архыыптан, 1955 с. тохсунньу ыйга Хоро нэһилиэгин үлэлээн иитиллээччилэрин
уопсай мунньаҕар Анна Петровна этиититтэн иккини кылгастык киллэрэбин: «Оскуоланы көһөрүү
туһунан кэпсэтии олус көтүмэхтик барар. Мэнээх кыаллыбат боппуруостары күөдьүтэ сатааһын

89