Page 89 - Бастыннартан бастакы

Аҕам эдэриттэн сүүрэн-көтөн, этэн-тыынан, дьон санаатын табан, түмэ тардан бэйэтин дьүк-
күөрүнэн, саҥа олоххо эрэлинэн, үлэҕэ бэриниилээх быһыытынан, холбоһуктааһыны ис сүрэҕиттэн
ылынан бастакы артыаллары, холкуостары тэрийэр үлэ үөһүгэр киирбитэ, сылдьыбыта.
Ыра санаа уонна эт өй күүһэ - барыны бары кыайар дииллэр. Кырдьыга да оннук эбит, ону
аҕам барахсан уонна кини үөлээннээхтэрэ үлэлээбит үлэлэриттэн, олорбут олохторуттан көрөн
итэҕэйэҕин. Төһөлөөх санаа түмүллэн, тыл этиллэн, үлэлээн-хамнаан кэлбиттэрэ буолуой? Сааһы-
ран олорон, билигин: «Оо, бу сааспар, кинилэри кытта кэпсэппит, үлэлэспит киһи, төһөлөөх элбэҕи
кыайыа этибит», — дии саныыбын.
Иннибэр сытар бу архыып докумуоннарын бэрийэ, ааҕа олорон, «урукку Сталин кэмигэр дьо-
ну биир өйгө-санааҕа (идеология) киллэрэн, талбыттарынан дьаһайан, хайа баҕарар диэки тутан
үлэлэппиттэрэ» диэн этии, биһиги дьоммутугар, ийэлэрбитигэр, аҕаларбытыгар ханан да сыһыана
суох. Биһиги дьоммут эттэринэн-хааннарынан бэриниилээх, утуйар ууларын умнан, тус олохторун да
харыстаабат дьиҥнээх дьон талыылаахтара буолан, түҥкэтэх тыа сиригэр артыаллары, холкуостары
тэрийэн, саҥа дьааһыла-саадтары, оскуолалары, балыыһалары тутан, бэйэлэрэ үөрэҕэ да суох буол-
лаллар, өй-санаа, тыл-өс күүһүнэн дьону түмэн, чэрдээх илии күүһүнэн үлэлээн-хамсаан, олох
олорон аастахтара.
Тээтэм төһө да биэнсийэҕэ тахсан бочуоттаах сынньалаҥҥа олордор, кырдьыбыт киһи быһыыты-
нан дьиэтигэр быар куустан олорботоҕо. Кини оройуонун, төрөөбүт, тэрийсибит нэһилиэгин, хол-
куоһун, сопхуоһун олохторун үлэлэрин-хамнастарын, салайааччыларын, үлэһиттэрин хаһыаттартан
ааҕан, мунньахтарга, тэрилтэлэргэ сылдьан истэрэ, билэрэ. Кинилэр үлэҕэ, үөрэххэ ситиһиилэрин
олус кэрэхсиирэ, «дэгдэс» гына түһэрэ, улаханнык сэргэхсийэрэ. Оттон итэҕэс-быһаҕас, сыыһа-
халты баарыттан, ордук үлэҕэ ээл-дээл сыһыантан, сыыһа дьаһалтан хомойоро, кэлэйэрэ.
Ону бу, 1979 сыллаахха тахсыбыт оройуоннааҕы «Ленинскэй тэрийээччи» хаһыат кэриспэндиэнэ
Ф. Васильев суруйуутугар аҕабыт: «Быйыл үтүө сайын кэлэн ааста. Ол быйаҥын сатаан туһамматы-
быт. От ыйын улахан аҥарыгар кураан күннэр турбуттарын үрдүнэн, ходуһаҕа кыайыылаах үлэ тах-
сыбата. Маныаха биир биричиинэ баар эбит: техниканы өрөмүөннээһин, үлэҕэ бэлэмнээһин. Отутус
сыллардааҕы холкуос салайааччылара, биригэдьиирдэрэ, төһө да үөрэхтэрэ суоҕун иһин, итинник
олорон биэрбэттэрэ чахчы этэ», — диэн үөлээннээхтэрин ахтан-санаан ылбыт.

88