Page 34 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

З А Б О Т Л О А Г » Ч Ы

ТРАГЕДИЯ НА ОЗЕРЕ ИЛЬМЕНЬ

ХАЙДАХ ЭТЭЙ ЫТЫК ИЛЬМЕҤҤЭ?

19-с туспа хайыһар биригээдэ састааба, дьиҥ иһигэр ыллахха, Саха сириттэн
хомуллубут байыастартан турара. Ол курдук, биригээдэҕэ 1712 нуучча, 597 саха,
253 украинец, 95 татаар, 66 белорус уонна 200 кэриҥэ атын омук бэрэстэбиитэллэрэ
бааллара.
Бу дьон 1943 сыл тохсунньу 10 күнүттэн сүүрбэ биир күн айаннаан фроҥҥа
тиийбиттэрэ. 12-с гвардейскай стрелковай корпус састаабыгар киирэр ити хайы-
һар биригээдэтигэр Ильмень күөл мууһунан кимэн киирэн күөл соҕуруу эҥэрин
өстөөхтөн былдьыыр сорук туруоруллубута. Салгыы Старай Руссаҕа көҥү анньан
киирэн Ш имскэйгэ ааһар суолу-ииһи былдьыыр бирикээс бэриллибитэ. Оччоту-
гар 27-с армия сүрүн күүстэрэ хотуттан уонна соҕуруу-арҕааттан Старай Руссаны
атаакалыылларыгар олук ууруохтаахтара. Ильмень күөл уһуна 45, кэтитэ 35 биэрэстэ,
дириҥэ 9,7 миэтэрэ.
Олунньу 22 күнүгэр биригээдэ Железнай Маяк диэн сир таһынан күөл мууһу-
гар киирбитэ. Кыратык сынньана түһээт, түүн ортото саллааттар походка турбут-
тара. Чараас уонна дьэҥкир мууһунан маскировочнай халааттаах, сэптэрин-сэбир-
гэллэрин, үс хонукка аһыыр астарын сүгэн хайыһарынан отуттан тахса биэрэстэ-
ни барыллыахтааҕа. Ханнык да хахха суоҕа. Кыра да тыас өстөөх болҕомтотун тар-
дыахтааҕын билэр буоланнар, саҥата, тыаһа-ууһа суох, компаһынан эрэ сирдэтэн
айанныырга күһэллибиттэрэ. Сарсыарда 5 чаас саҕана биэрэк көстүбүтэ. Үрдүк
сыыртан 300 миэтэрэлээх сиргэ Ретле диэн немецтэр бөҕөргөтүммүт дэриэбинэлэ-
рэ баара. Бу дэриэбинэ таһыгар ытыалаһыы саҕаламмыта. Өстөөх өмүттэн хаалан
куотарга барбыта. Онтон өй ылан, биһигиннээҕэр элбэх ахсааннаах эбии чаастары
хомуйан, кыргыспытынан барбыттара. Минометтар, артиллерия, авиация уота
күүстээх этэ. Сэбиэскэй саллааттар туруулаһан туран сэриилэспиттэрэ да, ботуру-
оннара бүтэн барбыта. Сорох чаастар халлаан сырдыар диэри кыайан кытылга
тахсыбатахгара. Гитлеровецтар кинилэри утары уохтаах пулеметнай-минометнай
уоту аспыттара. Итинник кыргыһыы олунньу 23 күнүн устата барбыта. Халлааҥҥа
25—30 бомбардировщик көтөн, күнү быһа 10 тыһыынчаттан тахса бомбаны бырах-
пыттара. Онон немецтэр биһиэннэрин мууска төттөрү кыйдыыллара ситиһилли-
битэ, ылыллыбыт дэриэбинэлэрин төннөрбүттэрэ. Сүтүк олус улахан этэ. Саха
саллааттара геройдуу кыргыспыттара диэн бэлиэтиэххэ баҕарыллар. Күөл мууһу-
гар Иннокентий Иванович Бысыгин, Гавриил Дмитриевич Дьячковскай, Василий
Егорович Егоров, Петр Романович Федоров, Иннокентий Степанович Суханов,
Пуд Кириллович Николаев, Павел Петрович Петров, Михаил Евсеевич Белолюб-
скай уонна да атыттар өлбүттэрэ. Кинилэр Ильменьтэн чугас Ретле дэриэбинэ
(Новгородскай уобалас) хоту эҥэригэр көмүллүбүттэрэ. Сэрии кэнниттэн көмүс
уҥуохтара Буреги диэн дэриэбинэҕэ көһөрүллүбүттэрэ. Манна памятник туруо-
руллубута.
Өлбүттэри таһынан сүүһүнэн киһи сүппүтүнэн ааҕыллыбыта, сэрэйдэххэ, муус
анныгар барбыт буолуохтаахтар.

32