Page 36 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

ная слава воинам-якутянам, погибшим в боях за освобождение Старорусского рай-
она от немецко-фашистских захватчиков в 1943 году”.
Обелиск туруоруллар сылыгар Д.Д. Петров брошюрата тахсыбыта, саха поэта
Сергей Васильев “Ытык Ильмень” диэн балладаны суруйбута, муосчут А. Бурцев
мамонт муоһуттан биир дойдулаахтарын героическай быһыыларын кэпсиир ком-
позицияны кыспыта уонна Новгородскай уобаласка бэлэх биэрбитэ.
Быйыл олунньуга Ильмень күөлгэ буолбут кыргыһыы 60 сылын туолар. Эдэр
көлүөнэ дойдутун историятын билэригэр саха буойуттара геройдуу охсуспут стра-
ницалара көмө буолуохтун диэн сурулунна бу ыстатыйа.
Ю.Д. ПЕТРОВ,
политическай наука доктора, СГУ профессора

ӨЛӨР ТУҺУНАН САНААБАТАХПЫТ

1942 сыллаахха бэс ыйын бүтүүтэ Горнай оройуонуттан 360-ча киһи Кыһыл
армияҕа ынырыллан барбыппыт. Биһигини Уралга Пермскэй уобаласка Вершет
диэн байыаннай лааҕырга тохтоппуттара. Уонтан тахса тыһыынча киһи баара. Аҕа
саастаах дьону тута маршевай роталарга анаабыттара. Оттон биһигини, 20—25 са-
астаахтары, хайыһарга үөрэтэ хаалларбыттара. Онно 19, 20, 21, 22, 23-с туспа хай-
ыһар биригээдэлэрин тэрийэн алта ый устата үөрэппиттэрэ. Сахалары бэйэлэрэ
туспа чаас курдук тутан дьарыктаабыттара уонна сэриигэ киллэрбиттэрэ.
1943 с. тохсунньу бүтэһигэр Хотугулуу-арҕааҥҥы фроҥҥа ыыпныттара уонна
Ильмень күөл таһынааҕы дэриэбинэлэри босхолуур соругу туруорбуттара.
Түүн 40 км сири хайыһарынан айаннаан күөлү туораабыппыт. 19-с биригээдэ 1
батальона Ретле дэриэбинэни уҥа өттүнэн, II батальон хаҥас кынатынан, оттон
биһиги утары атаакалыыр сорудаҕы ылбыппыт. Онон олунньу 23 күнүгэр сарсы-
арда 10 чааска бойобуой бирикээһи толоро туруммуппут. Биһиги сахалыы дуоһуй-
уохпутугар диэри ыллыырбыт, көрдөөҕү кэпсэтэрбит. Бэйэбит туспа байыаннай
чаас буолан Ийэ дойдубутун көмүскүү барарбытыттан үөрэрбит. Хайабытыгар да
“сырдык тыыммыт быстыа” диэн санаа киирбэтэҕэ.
Өстөөх оборонаҕа сытар буолан кэтэһэн олороро. Күөлү бойобуой бэрээдэги-
нэн туораан истэхпитинэ немецтэр күүстээх уоту аспыттара. Халлааҥҥа 30-ча
самолет тахсан буомбалаабыта, пулеметунан ытыалаабыттара. Муус сиҥнибитэ,
биһигиттэн өлүү-сүтүү хойдубута. Ордон хаалбыттар сыыр аллараа өттүгэр муннь-
устан баран, сыыры өрө штурмалаабыппыт. Өстөөх иирбиттии утары уоту аспыты-
гар чугуйарга күһэллибиппит. Биригээдэни хамаандалааһыны биһиги комбаппыт,
капитан Винокуров, ылбыта. Миигин ротаны хамаандалыырга бирикээстээбиттэ-
рэ. Капитан Винокуров синиэлигэр, бэргэһэтигэр өстөөх 28 буулдьатын суола ба-
ара. Ити күн биһиги дьоммутуттан үстэн биирбит эрэ тыыннаах ордубута. Аргунов
Г.И., Васильев С.Н., Андреев Н.Н., Баишев М.А. уо. д. а. геройдуу охтубуттара.
Сарсыныгар Ретле, Устрица дэриэбинэлэри босхолообуппут. Олунньу 25 күнүгэр
Подборовка, Некрасовка, Карпово дэриэбинэлэри ылбыппыт. Взвад дэриэбинэни
босхолооһун иһин икки күн кырыктаах кыргыһыы барбыта.
•Олунньу 27 күнүттэн кулун тутар 2 күнүгэр диэри Балагажанскай дэриэбинэни
ылыы иһин улахан илистиилээх кыргыһыы буолбута. Манна биһиги чааспыт эл-
бэх сүтүгү көрсүбүтэ. Баара эрэ 300-кэ киһи ордубута. Мин итиннэ сиспэр оскуолка
хатанан бааһырбытым.
Госпитальтан тахсан баран, сайын Старай Русса оборонатыгар взвод команди-
рын көмөлөһөөччүтүнэн сырыттахпына, Кургаҥҥа танковай училищеҕа ыыппыт-
тара. Ыарахан танка механигар үс ый үөрэммитим кэннэ 25-с танковай үөрэтэр

34