Page 39 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

Дьэ, Ильмень улуу күөл аатырыан аатырбыт эбит, букатын муора. Өстөөх үс
биэрэгинэн бөҕөргөтүнэн сытар. Биһиги 4,5 көс сири хайыһарынан туораан өстөөҕү
үлтүрүтүөхтээхпит. Атаакаҕа түүн хараҥаҕа хоҥуннубут, ол дойду күөлүн мууһа
син биир өрүс курдук кыдьымах бөҕө. Халлаан сырдыыта арҕаа эҥэр дьураа буолан
көстүбүтүгэр, абына-табына талахтаах сиргэ хаар олус халыҥнык типпит, онно
тохтобул биллэрдилэр. Сотору буолаат кураанах паек уонна саллаат аайы сүүс гра-
мын, биирдии куһуок туустаах сибийнньэ сыатын биэрдилэр. Кыратык тыын ыла-
ат, салгыы атаакаҕа турдубут. Билигин санаатахха өстөөх дзоттарын биһиги улахан
күөллэргэ саас андыга тумуска сытарбыт курдук оҥостубут эбит.
Халлаан лаппа сырдыырын кытта өстөөх 20 тахса самолеттара сатыы киһиэхэ
анаммыт 50 кг кыра буомбалары тамнаабыттара, күөл мууһа күөрэлэнэн олорор.
Тула өттүҥ ыһыы-хаһыы, үрдүгэр буомба ардаҕа кутуллар, биһиги I батальон арыый
инники киирэммит буомбалааһыҥҥа кыратык түбэстибит. II батальон саамай алдь-
архай ортотугар түбэспитэ. Оо, онно ойоҕоһуттан көрдөххө, өстөөх бомбардиров-
гциктара уончалыы буолан көтөн ааһаллар, кэннилэриттэн халлааҥҥа буомбалара,
дойдубар күһүн бурдук быһыытын саҕана тураах үөрэ соҕуруу дойдуга бараары му-
стан бурдукка түһэрин санатар, оннук хойуу этилэр. Тыас-уус, муус күөрэлэнэр,
өлөр бэстилиэнэй хаһыы, ол кэнниттэн аны немец пикировщиктара 5 буолан утуу-
субуу эргийэн кэлэ-кэлэ пулемет уотунан саба типтэрэллэр. Биэрэккэ пулемет дзо-
тун хаҥас өртүнэн халдьы тахсаммыт, взвод аҥарын курдук тыыннаах орпута.
Батальоммут бастакы дэриэбинэни ыларын кытта, салгыы иккис бөһүөлэги ата-
акалыырга бирикээс кэллэ. Ол кимэн киирэн иһэн, батальон хамандыыра бааһыр-
да. Солбуйааччы хамандыыр аҕыйах киһилээх олус инники киирэн быһа анньыл-
лан хааллылар. Олус аҕыйах киһи ордон атаака тохтоото. Сарсыҥҥытыгар саҥа
кэлбит чаастарга холбоһон Старай Русса туһаайыытынан кимэн киирбиппит. Бу
улахан хаан тохтуулаах кыргыһыыга сэриигэ бииргэ кэлбит табаарыстарым Васи-
лий Петрович Дуранов II (Болтоҥо), “Кыһыл сиэмэ” колхозтан Дмитрий Кон-
стантинович Седалищев, Конон Алексеевич Архипов, Иван Прокопьевич Козлов
II сырдык тыыннара быстыбыта. Мин хаҥас илиибэр икки сиринэн бааһыран
санчааска киирбитим. Санчааска 2,5 ый эмтэнэн, ыарахан артиллерияҕа эмиэ раз-
ведчиктар взводтарыгар (связиһынан) киирбитим...
Вязьма куораты (олох куораттан туох да ордубатах этэ, бүтүннүү урусхал), Смо-
ленскай куораты ылан, Днепр өрүс уҥа биэрэгинэн салгыы кимэн Ельня куораты
босхолуур кэммитигэр артиллерия сибээһэ быстан, кимэн киирии тохтоон хаал-
быта. Ол сибээһи олохтото утуу-субуу сэттэ связист баран мэлийбитэ. Сарсыарда
сырдыырын саҕана ахсыс киһинэн хамандыырым миигин ыыппыта. Хамандыы-
рым тас көрүҥүттэн тута билбитим — “Эн да баран быыһанар суох, син биир өлө
бараҕын!” — дииргэ дьшыта. Мин тута тугу да быһаарбат буоларга дылы гыммы-
тым... Өллүм эрэ дии саныырым. Онтон дьоммуттан балай да тэйэн бараммын,
бэҕэһээ киэһэ бииргэ аһаабыт, көрдөөх-нардаах грузин табаарыһым өлүгүн
көрбүтүм. Доҕорум сатахха илиитин иннин диэки уунан сытара, кэлин өттө оскуол-
канан быһа тэбиллибит этэ. “Миша, кытаат”, — дииргэ дылыта...
Сотору соҕус буолан баран, быстыбыт боробулуоха буомба тоҕо тэппит сирин
анараа өттүгэр үрдүк талахха санньылыйан турарын көрбүтүм. Доҕотторум түүн
хараҥаҕа ону булбакка, өлүктэрэ итиннэ-манна сыталлара. Сибээспин холбоон
эргиллэн кэлэн хамандыырбар дакылааттаабыппар, оо, үөрдэ да этэ! Үрдүбэр түһэн
сыллаан-уураан ылбыта. Итинтэн салгыы уон аҕыс көһү сыҕарыйан, Белоруссия
Орша куоратын штурмалыырбыт саҕана миэхэ “Хорсунун иһин” мэтээли сэрии
толоонугар туттарбыттара...
Мин онно дьиҥнээхтик итэҕэйбитим — кыра-хара саха уола улахан дьыаланы оҥору-
он, сэрии хаамыытыгар улахан оруоллаах буолуон сөбүн. Сибээс олохтоноотун кытга
биир чаастаах артиллерийскай ытыы кэннитгэн Ельня куораты босхолообуппут.

37