Page 35 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

“Харахпын саптарбын эрэ немец бомбардировщиктарын көрөбүн, — диэн С.Ф.
Дьячковскай ахтар, — бомбалар ыйылыылларын, муус тоҕута баран тосторун ис-
тэр курдукпун”. “Болдьоммут кэмҥэ диэри кытылы кыайан булбатахпыт”, — диэн
суруйар В.П. Олесов. Биригээдэ улахан аҥара бу тэҥэ суох кыргыһыыга бааһыр-
быта, өлбүтэ, тимирбитэ. Тыыннаах хаалбыттар олунньу 24 түүнүгэр Железнай
Маякка төннөргө күһэллибиттэрэ. Фашистары кытта хапсыһыыга хорсун-хоодуот
быһыыны Саха сириттэн ыҥырыллыбыт Алексей Константинович Егоров, Иван
Иванович Мигалкин, Афанасий Аркадьевич Прудецкай, Николай Прокопьевич
Иванов, Семен Михайлович Илларионов, Михаил Александрович Корчагин, Ле-
онтий Спиридонович Мочаков, Семен Михайлович Осипов, Петр Егорович Пет-
ров, Прокопий Яковлевич Капитонов уонна да атын дьоммут көрдөрбүттэрэ.
Ильмень сэриитин кыттыылаахтара: “Кыргыһыы күнү быһа тохтоло суох бар-
быта, күөл мууһа киһи өлүгүнэн тэлгэммитэ” диэн ахталлар. Операция табыллы-
батах биричиинэлэринэн авиацияны туһамматахтара, туһааннаах сирдэригэр, му-
уһунан айанныыр кэмнэригэр хайысхаларын сүтэрэннэр, хойутаан кэлиилэрэ буол-
буттара.
Олунньу 25 күнүгэр, кылгас сынньалаҥ кэнниттэн, 19-с туспа хайыһар биригэ-
эдэтэ Взвад диэн дэриэбинэни ылар соруктаах хаттаан штурмаҕа барбыта. Бу олус
күүскэ бөҕөргөтүллүбүт, гитлеровецтар саныылларынан, кириэппэскэ кубулуйбут
позиция этэ. Ол да курдук миинэлэммит кэтит хонуу, ток ыытыллыбыт боробулу-
оха мэһэйдэр, өрүс көмүскэнэргэ табыгастаахтара. Ону ол диэбэккэ хайыһардьыт
буойуннар Взвад дэриэбинэни төгүрүктээбиттэрэ, сарсыҥҥытыгар өстөөхтөн был-
дьаабыттара. 200 фашиһы кыргыбыттара, немец 38 офицерын уонна саллаатын
билиэн ылбыттара. Бу түргэн бэйэлээх хапсыһыыга Афанасий Кириллович Ком-
мунаров, Дмитрий Иванович Габышев, Ардальон Николаевич Ипатов, Петр Пав-
лович Аргунов, Ананий Васильевич Наговицын, Андрей Филиппович Павлов,
Андрей Васильевич Николаев, Егор Федотович Никитин хорсун быһыыны көр-
дөрбүттэрэ. Биригээдэ сүтүгэ элбэх этэ, ол флангаларыгар эбии көмө суоҕуттан
тахсыбыта.
Олунньу 27-тэн кулун тутар 2-гэр диэри немецтэр Балагижи диэн бөҕөргөтүүлээх
пууннарын штурмалааһын ыытыллыбыта да, эмиэ ситиһии кыаллыбатаҕа.
Старай Руссаҕа Дмитрий Прокопьевич Скрябин, Иннокентий Михайлович
Стручков, Афанасий Григорьевич Новгородов, Иван Егорович Кузьмин, Инно-
кентий Егорович Шараборин, Иннокентий Афанасьевич Хохолов, Иван Львович
Кондратьев, Иван Иванович Степанов, Павел Андреевич Кульбертинов уонна да
элбэх буойуттар кыргыспыттара. Сорохторо кыргыс хонуутугар хаалбыттара.
Кулун тутар 10 күнүгэр кыа хааннаах кыргыһыылар кэннилэриттэн биригээдэ
ыһыллыбыта, тобохторо атын чаастарга бэриллибиттэрэ. Бу биригээдэ састаабы-
гар сэриилэспиттэртэн ахсааннаах киһи дойдутун булбута.
Биллиилээх историк Д.Д. Петров 1968 с. архыып докумуоннарыгар олоҕуран
нууччалыы-сахалыы “Якутяне в боях на озере Ильмень” диэн кинигэни суруйбу-
та. Бу кинигэттэн сиэттэрэн Саха сирин олохтоохторо Ильмень трагедиятын, онно
сүүһүнэн буойун охтубутун билбиттэрэ. Итини сэргэ Петров Д.Д. хорсун саха буо-
йуттарыгар өйдөбүнньүк оҥорорго улахан үлэни ыыппыта.
Ол памятник туруоруута бэйэтэ туспа историялаах. 1967 с. Петров архыып ма-
тырыйаалларын булан баран Новгородскай уобаласка хаста да сылдьыбыта. Ста-
рай Руссаҕа исполком председателигэр киирэн саха саллааттарын кыттыыларын
туһунан 60 архыып докумуонун көрдөрбүтэ. Ол кэпсэтии кэнниттэн облисполком
уонна Новгородскайдааҕы партия уобаластааҕы комитетын уураахтара тахсан па-
мятник тутуллар буолбута. Памятник ханна туруохтаах сирин Петров бэйэтэ тал-
быта. Онон 1968 с. Москва—Санкт Петербург шоссетын аттыгар Ретли дэриэбинэ
таһыгар Ильмень күөл үрдүгэр обелиск дьэндэйбитэ. Көмүс буукубаларынан: “Веч-

3 Аржаков, Петров
33