Page 41 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

бааһыран, нэһиилэ тыыннаах ордон хаалбыт, кыргыһыы кэнниттэн дойдутугар кини
өлбүтүн туһунан хара сурук кэлэр.
Ити кыргыһыыларга Саха сириттэн, геройдуу охсуһа сылдьан өлбүттэр Ретле
дэриэбинэҕэ көмүллүбүттэрин туһунан литератураҕа суруллар, ол иһигэр Мэҥэ-
Хаҥалас I Холгума нэһилиэгиттэн М.Т.Соловьев аата эмиэ баара. Ол кэлин
көннөрүллэн, Михаил Тихонович аата сотуллан турар. Кини өйүн сүтэрэн, бааһы-
ран сыттаҕына, санитардар булан үрүҥ тыынын өрүһүйбүттэр. Уфаҕа госпитальга
эмтэнэн, I группалаах инбэлиит буолан, 1944 с. саҥатыгар дойдутугар кэлбитэ.
Кэлээт колхозтарга кладовщигынан, хонуу биригэдьииринэн, таһаҕас таһыытыгар
Ааллаах-Үүнүнэн, Охотскайынан, Эдьигээнинэн 1968 с. диэри үлэлээбитэ. Оттон
1969 сылтан 1988 сыллаахха пенсияҕа тахсыар диэри, Байкалов аатынан совхозка
кадровай булчуттаабыта.
Ветеран түөһүн “Хорсунун иһин”, “Германияны кыайыы иһин”, юбилейнай
мэтээллэр, Аҕа дойду сэриитин I степеннээх орден киэргэтэллэрэ. Кини кэргэни-
ниин Екатерина Андреевналыын тоҕус оҕоломмуттарыттан билигин сэттэлэрэ бары
үлэһиттэр, 13 сиэни бэлэхтээбиттэрэ. Онон Михаил Тихонович аатын ааттатар
туйах хатарааччылардаах.
Афанасий АРЖАКОВ,
сэрии, үлэ ветерана,
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун бочуоттаах гражданина

ИЛЬМЕНЬТЭН ГЕРМАНИЯҔА ТИИЙБИТЭ

Эдэркээн уол Павлов Иван Михайлович төрөөбүт Чурапчытын Бологур нэһи-
лиэгэр кыракый колхозка суотчуттуу олордоҕуна, 1942 с. бэбиэскэ кэлбитэ. Аҕата
ханна эрэ баран хаалан суох кэмигэр, ийэтин ытаппытынан куораттаатаҕа ол. Он-
тон Иркутскайынан Молотовскай уобаласка Чебаркуль куоракка тиийбиттэр. Са-
астаах өттүлэрин Сталинград диэки ыыппыттар. Онтон арыый эдэрдэри, ол иһигэр
Павловы, түмэн 1943 с. тохсунньутугар Старай Русса туһаайыытынан 19-с, 20-с,
21-с, 22-с хайыһар биригээдэлэрин тэрийбиттэригэр, онно киллэртээбиттэр. Уй-
бааннаах 22-с биригээдэҕэ түбэспиттэр. Сэрии мындырдарыгар күн аайы кытаа-
нах үөрэтии-такайыы буолбут. Ол сылдьан кинилэр биригээдэлэрин Ильмень күөлгэ
киллэрбэт туһунан кэпсэтиини истэллэр. Оннук да буолбут — комиссия быһаары-
ытынан, 22-с биригээдэни Воронеж диэки Новая Косторная диэн дэриэбинэ ат-
тыгар тохтоппуттар. Биригээдэ Степной фронт 50-с армиятын састаабыгар киирэ-
рэ. Уйбаан 86-с полк капитан Деревянко ротатыгар ординареһынан түбэспит.
Атырдьах ыйын 5 күнүгэр Орел уонна Белгород куораттары босхолооһун чиэ-
һигэр салют буолбут. Бу ый 21 күнүгэр биригээдэ аны Харьковтан чугас Дергачи
куораты босхолообут, икки хонон баран — Харьковы. Итинэн Курскай тоҕой кыр-
гыһыыта түмүктэммит. Кыайан иһэр дьон санаалара өрө көтөҕүллэн, сотору кы-
айыы буоларыгар эрэллэрэ улахан этэ.
Атырдьах ыйын 28 күнүгэр Павлов сорудаҕы толоро сылдьан, сэттэ сиринэн
бааһырбыт. Снаряд эстэн буорга баттатан сытарын нуучча уолаттара хостоон таһа-
аран, госпитальга ыыталлар. Онно сыттаҕына “Бойобуой үтүөлэрин иһин” мэтээ-
линэн наҕараадалыыллар. Оччолорго мэтээл, орден ылааччы аҕыйах этэ. Ол кэн-
ниттэн үтүөрэн, 1944 с. 47-с туспа механизированнай гвардейскай биригээдэ сас-
таабыгар киирэн, Прибалтикаҕа Клайпеда куораты босхолоһор, салгыы айаннаан,
Белоруссияҕа Ровно куорат таһыгар тохтууллар. Манна бөҕөргөтүнүү оҥостоллор.
1945 с. тохсунньу саҥатыгар Польша кыраныыссатын туораан, сэриилэһэ-сэ-
риилэһэ муора кытыытыгар баар Эльбиг куоракка тиийбиттэр. Куорат олохтоох-
торо сэриини билбэккэ олороллоро үһү, чугаһынан ханнык да сэрии чаастара сыл-

39