Page 155 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

= = = = = = = = = = = .. : = = = = = Хоро нэһилиэгин историята = = = = =

тийнай конференциятынан уобаластааҕы партийнай конференцияҕа быһаарар куоластаах делега-
тынан талыллыбыт.
Улуу сэрии суостаах сыллара кэлбиттэрэ. Уоттаах сэриигэ колхоз, нэһилиэк үлэни кыайар эр
дьонноро олоччу кэриэтэ барбыттара. Сэрии кыһарҕаныгар эбии хас да сыллаах сут дьыллар
уоттаах кураанынан сатыылаабыттара, алаастары, үрэхтэри аһыҥа үөн туран туос тордуйа курдук
кубарыччы салаабыта. Ол үрдүнэн үлэни-хамнаһы мөлтөтүөхтээҕэр, өссө күүһүрдэн, фрону
уонна тыылы аһынан-үөлүнэн толору хааччыйыы соруга турбута. Анна Петровна улахан уола
1939 сыллаахтан Кыһыл Армия кэккэтигэр сылдьара, 1943 сыллаахха орто уола ынырыллыбыта,
аҕыстаах-сэтгэлээх кыра уолларын кытта кэргэнинээн үһүөйэх хаалбыттара. Ити суостаах сылларга
Анна Петровна колхоһугар ферма сэбиэдиссэйинэн, бырабылыанньа председателин солбуйаач-
чынан үлэлээн, кыһынын сыарҕа атынан, сайынын ыныыр атынан сылайарын, аччыктыырын аах-
сыбакка, түүннэри-күнүстэрй бүппэт түбүккэ сылдьыбыта.
1944 сыл саҥатыгар председателлиир киһи наада буолбутугар, колхозтаахтар кинини биир
санаанан быыбардаабыттара. Бу үлэҕэ 1949 сыл бүтүөр диэри сылдьыбыта. Колхозтаахтар олох-
торун-дьаһахтарын, кыһалҕаларын, өйдөрүн-санааларын уратыларын билэн-көрөн сыһыаннаһара,
дьону сатаан көҕүлүүр, тэрийэр дьоҕурдааҕа. Кырдьаҕастарга, тулаайах оҕолорго, огдообо ийэлэргэ
олус эйэҕэһэ, аһыныгаһа, кинилэргэ көмө-тирэх буоларга дьулуһара. Колхозтаахтар куттарын-
сүрдэрин туппута, салайааччы быһыытынан аптарытыатын үрдэппитэ. Мин алтыс кылааска үө-
рэнэр сылбар хоту Тиит-Арыы диэн сиргэ 1941 сыл дьоммун кытта балык бултааһыныгар сылдьан
баран хойутаан, үөрэххэ кииримээри сырыттахпына, илин үрэххэ бурдук астыыр молотилка мэ-
киинэтигэр көмүллэн турдахпына, тахсан үнтү мөҕөн үөрэххэ киллэрбитэ. Ити Өктөөп быраа-
һынньыгын кэнниттэн этэ. Ол киирэн олорор ыалы булбакка сырыттахпына, бэйэтигэр ылан олор-
пута. Ол кыһын Петровнаҕа 4 оҕо буолан олорон үөрэммиппит. Аны биирдэ колхоз хонтуоратыгар
Анна Петровна, Дмитрий Гуляев (суоччут) уонна мин буолан олордохпутуна, икки колхозтаахтар
арыы абаансата көрдөһө киирэн истиэнэни сыста турар ыскамыайкаҕа олордулар. Анна Петровна
киирбит дьонтон үлэ-хамнас туһунан ыйыталаһан баран: «Эһиги колхозкутугар мөлтөхтүк
үлэлиигит уонна өссө арыы көрдүү кэлбиккит», - диэн балачча элбэҕи этэн бэрт кытаанахтык
мөҕүтэлээтэ. Онтон тохтуу түһэн балачча чуумпуран, от күөҕэ сукуна сабыылаах остуолун икки
илиитинэн имэрийбэхтээтэ, баттаҕын имэриннэ, уоһун-тииһин соттумахтаата, сиэбиттэн
бөпгтүрүөскэтин ылан уматынан табахтаата. Ол кэнниттэн кэккэлэһэ олорор суоччут Миитэрэйигэр:
«Ыл эрэ, ити дьон кырдьык арыыларынан быһыннахтара, биирдии киилэ арыыга нэрээттэ суруй
эрэ», - диэтэ. Анарааҥҥыта бытархай туруору буочарынан икки нэрээти суруйан илии баттаан
Петровнаҕа уунна, ону ылан бэркэ кыҥастаһан олорон илии баттаан адаарытан баран, туран били
икки колхозтааҕар наҕарааданы туттарар курдук тыл этэн: «Чэ, мантыккытын кэччэйэн син хас
да күн сиэххит буоллаҕа уонна дьэ колхозкутугар бу кыһалҕалаах кэмҥэ үчүгэйдик үлэлээҥ», -
диэн үөрдэ-көтүтэ туттаран атаартаабыта. Биирдэ 1950 сыллаахха мин салгыы үөрэниэхпин
баҕаран колхоз бырабылыанньатыгар куоракка үөрэнэ барарга сайабылыанньа биэрдим. Сотору
бырабылыанньа мунньаҕа буолла. Ол мунньахха мин сайабылыанньабын көрдүлэр. Мөккүөрдээх
уһун мунньах буолла. Бука бары тура-тура миигин үөрэххэ ыыппат туһунан араас биричиинэни
туруоран тыл бөҕөнү эттилэр. Ыыппат биричиинэлэрэ - бу уол үөрэннэҕинэ колхоһугар эргиллиэ
суоҕа, куоракка дуу, ханна эрэ барыаҕа, онон кинини үөрэххэ ыыппат сөп» диэн буолла. Онтон
Анна Петровна туран барыларын үнтү мөҕөн кэбистэ. «Эһиги хайдах буолбут дьоҥкутуй? Колхоз
инники сайдыытыгар үөрэхтээх каадыра суох колхоһу хайдах сайыннараары гынаҕытый? Бу уолу
бу бүгүнҥү мунньаҕынан уураахтаан, колхозтан ыйга 300 солк. стипендиялаан, тэрийэ охсон
ыытыахха, үөрэх аһыллара бу кэллэ, үөрэннэҕинэ колхоһугар кэлэн үлэлиэ буоллаҕа, ону Ньукулай
бэйэтэ да өйдүө, төрөөбүт колхоһун хайаан умнуой?» - диэн барыларын саба санаран кэбистэ.
Ким да кини кэнниттэн тыл ылан эппэтэ. Петровна этии киллэриитинэн уураах ылылынна. Мин
сөбүлүүр салайааччым, убаастабыллаах Анна Петровна кэс тылын халбангнаабакка толорбутум.
40-н тахса сыл барыта тыа хаһаайыстыбатын систематыгар салайар үлэҕэ үлэлээн пенсияҕа
тахсан олоробун. Үлэбэр сириллибэтим, үрдүкү салглтаттан сөптөөх сыанабылы ыллым. Сэриигэ
сылдьан Ийэ дойдубун тас өстөөхтөртөн көмүскэспитим.

151