Page 158 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

Дойдум - Уус-Алдан Хорото = ....................... = . 1 =

Үлэ фронун сиэртибэтэ буолбута

Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар фронт уонна тыыл тэнҥэ сыаналанара. Ол
иһин мин, Хоро нэһилиэгиттэн үлэ фронугар элбэх киһи араас хайысханан элбэх сиргэ баран үлэ-
лээбит дьонтон, биир дойдулаахпын ахтан санаан ааһыахпын баҕардым. Ол киһим Макеев Про­
копий Степанович диэн. Кини аҕата Макеев Степан Евсеевич, ийэтэ Макеева Пелагея Акимовна
диэн түөрт оҕолоох, Илин Бырдьаҕа Чыраанай диэн сиргэ олохтоох дьадаҥы бааһынайдар этилэр.
Оҕолоро: Прокопай, Быраскыабыйа, Евдокия, Мария диэннэр. Прокопий Степанович 1918 сыллаахха
төрөөбүтэ. 1938 с. атырдьах ыйын 7 күнүгэр «Кыһыл маяк» колхозка чилиэнинэн киирбитэ.
Колхозка хонуу араас үлэлэригэр актыыбынайдык кыттыбыта. 1942 сыллаахха от ыйын 11 күнүгэр
үлэ фронугар, ынырыллан, «Сангаар» таас чоҕу хостуур шахтатыгар түбэспитэ. Бу шахтаҕа биһиги
нэһилиэктэн оччотооҕу «Кыһыл маяк» колхозтан Н.А.Ноговицын, В.Н.Макеев, Е.К.Бурцев,
Г.К.Еремеев сылдьан кэлбиттэрэ.
Прокопий Степанович /биһиги кинини таптал аатынан «Боччуотай» диэн ааттыырбыт/ шахтаҕа
мае түһэрээччинэн /лесогонунан/, шахта иһинээҕи тирээбил баҕаналары, өһүөлэри түһэриигэ үлэ-
лээбит. Кини манна 2-с шахта диэн ааттанааччыга 11 ый устата үтүө суобастаахтык үлэлээбит.
Шахта үлэһиттэрэ 12-лии чаас сменанан үлэлииллэр эбит. Сменаҕа барыта 34 киһи, 2 ат көлө
үлэлииллэр. Ас-танас өттүнэн олус кырыымчык, үлэ дьиссипилиинэтэ, үлэҕэ ирдэбил кытаанах,
күннээҕи үлэ нормата хайаан да толоруллара. Ити курдук үлэлии сырыттахтарына, 1943 сыл бэс
ыйын 3 күнүгэр улахан алдьархай тахсыбыт. Иккис шахта эстэн дэлби тэппит. Ол содулугар 32
киһи, 2 көлүүр аттара өлбүттэр. Онно өлбүт дьоннортон сорохторун булбатахтар. Арай икки
дьахтар шахта көрүдүөрүттэн туора олорон биэрэннэр тыыннаах орпуттар. Биирдэрэ нуучча,
биирдэрэ татаарка эбит. Биһиги Прокопийбытын сүтэрэн булбакка гынан бараннар, дойдутугар
күрээбит диэн олохтоох военкомакка биллэрбиттэр. Кэлин биэс хонон баран, үлэлээбит сириттэн
50-ча миэтэрэлээх сиртэн уу нөҥүө өлө сытарын булбуттар. Эстии итиччэ ыраах бырахпыт. Ити
шахтаҕа үлэлээбит Мэнэ-Хаҥалас оройуонуттан Турантаев, Васильев диэн дьоннор бааллар
эбиттэр. Шахтаҕа өлбүт дьоннорго Сангаар бөһүөлэгэр продукта маҕаһыынын таһыгар Алексеев
аатынан уулуссаҕа мае памятник оҥорбуттар. Онно өлбүттэр ааттара суруллубут. Ити курдук
биһигиттэн сэрии сылларыгар үлэ фронугар сылдьыбыт биир дойдулаахтарбыт араас сирдэринэн
сылдьан үгүс моһолго түбэспиттэрэ, киһи санаабатах эрэйин-мунун көрөн төннүбүттэрэ үгүс.
Прокопий Степанович бииргэ төрөөбүттэрэ: Евдокия Степановна, Мария Кононовна /аҕатын
аата иитиллибитинэн/ уон алта саастарыттан «Кыһыл маяк» колхозтан саҕалаан, кэлин колхоз,
совхоз бөдөҥсүйбүтүн кэннэ «Г-Егоров», «П-Заболоцкай», «Сардана», «Маяк» совхозтарга пен-
сияҕа тахсыахтарыгар диэри, пенсияҕа тахсан да баран сүөһү иитиитигэр ыанньыксытынан үлэ-
лээбиттэрэ. Улахан эдьиийдэрэ Сыырдаахха Колодезников диэн киһиэхэ кэргэн тахсыбыта. Билигин
Парасковья Степановнаттан элбэх оҕо төрөөн, бары үлэһиттэр. Элбэх сиэннэр, хос сиэннэр баар
буолуохтаахтар. Евдокия өлбүтэ. Мария Скороходкин Егор диэн киһиэхэ кэргэн тахсан баран
Якутскайга инвалидтар дьиэтигэр олороллор.
Бу ыстатыйаны шахтаҕа үлэлээбит кэмин, оччолорго кинини кытта бииргэ үлэлээбит, билигин
67 саастаах Сангаарга олохтоох Петр Дмитриевич Дураев диэн киһиттэн 11.02.1994 с. бэлиэтэм-
миппиттэн суруйдум. Кэлин ити шахта 1946 сыллаахха сабыллыбыт.

/Сэрии, улэ ветерана Орлов Н.А.
24.02.1994 сыл, Чарац/

Хоро нэһилиэгин таһаҕасчыттара

Ааспыт үйэ отутус сылларыттан саҕалаан Саха сирин илиҥҥи уонна Дьааҥы энэринээҕи оро-
йуоннар сирдэригэр сиртэн хостонор баайга үлэлиир бириискэ дьонугар ас-үөл, табаар таһыытыгар
колхозтарга былаан (сыыппара) түһэриллибитэ. Бу былаан сорудаҕын толорууга биһиги оройуом-

154