Page 163 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

: , .. .........— ========= Хоро нэһилиэгин историята = , г::::::::::::::::::::=

һыҥҥа тракторга прицепчигынан, барыта 30-ча сыл бастайааннай эҥкилэ суох үтүө хаачысты-
балаахтык үлэлээбитэ. 1940-1941 сыл кыһыныгар Кэбээйи оройуонугар Ноговицын Илья Ни-
колаевичтыын 170 сылгыны аһатан кыстаабыта. Бу кыһын ас суох буолан ырыганнаан өлбүт
сылгыларын этин сиэн, инчэҕэй тирбэһэ быстыбатынан сыл тахсан, сылгыларын этэҥҥэ маай
бырааһынньыгын саҕана аҕалан колхозтарыгар туттарбыттара.
1943-1944 сс. кыһыныгар рядовой айанньыт быһыытынан Ааллаах Үүн таһаҕаһын таһыытыгар
сылдьыбыта. Онтон кэлин 1945-1951 сс. айанньыттар бригадирдара буолан таһаҕаска сылдьы-
быта. Итинтэн салгыы кыһынын оттук мае уонна тутуу маһын кэрдиитигэр Бурцев Семен Семе-
новичка көмөлөһөөччү быһыытынан дружбанан мае охторуутугар сылдьыбыта. Манна 17 кыһын
бастайааннай үлэлээбитэ.
- Биһиги Сэмэмминээн тутуу маһа буоллаҕына, сыалдьалаан, төбөтүн быһан, мутугун ыраастаан
күҥкэ 150-180 тиити суулларарбыт, оттон уокка оттор мае буоллаҕына 180-300 шт. тиити охто-
рорбут. Биирдэ 400 шт. тиити охторбуттаахпыт. Манна Находкин Петр Гаврильевич диэн киһилиин
иккиэн тиит төрдүн хаарын атахпытынан тэбэн ыраастыырбыт. Онуоха соҕотох дружбанан охторор
Сэмэммитигэр кыайан ыраастаан биэрбэккэ, ол киһибит үлүһүйбүт омунугар Бүөтүрүм атаҕын
эрбии сыһан, онтон сылтаан бригадирга киирэн: «Үлэбин уларыт, кыайан сылдьыа суохпун», -
диэн көрдөһөн атын үлэҕэ барбыта. «Ол курдук оччотооҕуга үлэни кыайар эрдэххэ үлүһүйэн
туран үлэлэнэрэ», - диэн сэһэргиир Дьэрэмэй. Дьэрэмэй 80 сүөһүлээх Чараҥ хотонугар соҕотоҕун
ыраах алаастартан 4 атынан от тиэйэн кыстаабыта эмиэ баар. Дьэрэмэй бэрт кыра эрдэҕиттэн
үлэ бары ымпыгын-чымпыгын билбит буолан үлэни сууххайдык уонна хаачыстыбалаахтык бүтэ-
рэр, үлэ бары албастарын уонна ньымаларын саталлаахтык туттар. Билигин пенсияҕа төһө да
тахсан олордор бригада араас бытарай үлэтигэр кыттар, сайынын сиргэ хоно сылдьан оттуур.
Еремей Еремеевич ити сыралаах үлэлэрин партия уонна правительство үрдүктүк сыаналаан
«Аҕа дойду сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин», 1941 -1945 сс. Аҕа дойду сэриитигэр кыайыы 3 0
сыла, кыайыы 40 сыла, диэн медалларынан, уонна колхоз, совхоз, оройуон элбэх бочуот грамота-
ларынан, сыаналаах малларынан наҕараадаламмыта. Коммунистическай үлэ бочуоттаах аата
инэриллибитэ.

/Урукку рядовой колхозтаах, кэлин совхоз рабочайа
Макеев Еремей Еремеевич ахтыытыттан суруйдум: Орлов Н.А.
Тохсуннъу 14 күнэ 1990 с.

Быраап Баһылай

Мин эһэм Петров Василий Николаевич - Быраап Баһылай ааспыт үйэҕэ, 1888 сыллаахха Петров
Николай Ефсеевич — Кулаачык Ньукулай диэн элбэх оҕолоох ыалга бастакынан күн сирин кор-
бүтэ. Эһэбин Чараҥ музейыгар Кулаагын Баһылай диэн сыыһа суруйбуттар этэ. Кини ортону
үрдүнэн унуохтаах, хатыҥыр соҕус гынан баран уһун, улахан илиилээх, ньүксүгүр соҕус оҕонньор
этэ. Эһэм харса суох тыллаах-өстөөх, кэлбит-барбыт, сытыы, бэйэтин эппитигэр наһаа эрэмньи
санаалаах, ол эппитин бигэргэтэрдии куруутун «Быраап» диэн тылы сөбүлээн элбэхтик туттара.
Кини бука нууччалыы «прав» диэн тылы Моой Үрэҕинэн, Ааллаах-Үүнүнэн айанҥа сылдьан исти-
битин биллэҕэ буолуо. Эһэм ити тылы үгүстүк туттарын иһин, дьоно-сэргэтэ киниэхэ Быраап
Баһылай диэн ааты иҥэрбиттэр.
Эһэбин кыра сылдьан кус, куобах моонньун, көбдөҕүн унуохтарын үлтүрүтэ ыстаан сиирин
сөҕө көрөрүм. Онтон, хатарыллыбыт кыра балыктан тугун да ордорбот этэ. Суоһар сэрии сылла-
рыгар, сут-кураан кэмигэр аччыктаан байааттаҥнас буолбут киһини Хатыҥ Сыһыы колхоз пред-
седателэ Стручков Семен Иванович - Мордьоҕос («Маяк» бааһынай хаһаайыстыбатын ассоци-
ациятын председателэ Н.С. Стручков аҕата) Кэбээйигэ сылгы аһатааччынан ис-үөс өйүөлээн
ыытан хоргуйан өлөрүттэн быыһаабыта диэн эбэм Ааныка эмээхеин махтанан кэпсиирин өйдүү-
бүн. Эбэм Майаҕаска олохтоох Митрофан уонна Афанасий Николаевич Курилкиннары кытта бииргэ
төрөөбүт дьахтар. Кини оҕонньоругар олох утары майгылаах, аҕыйах саналаах гынан баран тылын

159