Page 3 - Н.А. Орлов бэйэтин туьунан

симэ аһаран истим. Өр өтөр буолбата аҕыйах хоноот илиим туус быһа сиэн бааһыран
таҕыста. Тууһаммыт балыгы көрүҥнэринэн арааран тус-туспа улахан мас буочукаларга
уонна олус бөдөҥ мас цистерналарга симэн баран туустаах ороһуол кутан пресс
көмөтүнэн баттатан кытаанахтык хаппахтаан баран биэрэккэ пароход ылар сиргэ
дьаарыстаан иһэллэр. Тууччах, омуль, муксун курдук балыктар өрөҕөлөрү коптилкаҕа
илдьэн хатараллар. Оттон өрөҕөтүн сыатын аналлаах чааннарга оргутан уулуун арыытын
ылан эмиэ мас буочукаларга хаһааналлар. Миигин үтүөрүүм саҕана хлеб атыылааччыта
оҥорбуттара. Хлеппыт курупчааны хлеба. Мин дьэ сымнаҕас үлэҕэ түбэһэммин
абыраммытым. Муодурҕаабытым ыттарга. Син үлэһиттэри кытта тэҥ өлүүнэн ыттарга
норма хлеб биэрэллэрэ. Онтукаларым көлүүр ыттара эбиттэр эбит. Ити курдук үлэлээн
сайыны туораан балаҕан ыйыгар диэри бэрт үчүгэйдик үлэлээтим. Арай итиччэ үчүгэй
эмис балыгы сиэбэппин, сыттары абааһы көрөбүн. Онтон сотору студеннары
дойдуларыгар ыыталаатылар. Мин дойдулуохпун олус баҕарабын, ахтабын. Оннук
олордохпутуна биир күн остуолба хайа аннынан биир пароход иһэр эбит. Тыаһа иһиллэргэ
дылы. Биһиги Якутскайдыахтаах дьон бука бары балааккабытын көтүрэн, малбытын
барытын хомунан биэрэккэ киирдибит. Якутскайдааччы сүүһүнэн киһи. Парохоппутун
кэтээн олордубут. Парохоппут балачча чугаһаан иһэн сүтэн хаалла. Арай Лена өрүс киэҥ
киэлитэ, өрөһө долгунтан үрүҥ көмүс аалыытыныы дьирибинии сыппыта. Бары саҥата
суох биэрэкпитигэр тахсан балааккаларбытын хат тардынан утуйдахпыт дии. Ити дьикти
көстүүнү сахалар барыахтаах парохоппут “бэриэтчигэ”, оттон нууччалар “мираж” – диэн
быһаардылар. Ити аата парохоппут аны икки хонугунан кэлиэҕэ диэн эрэх-турах
кэпсэтэллэрэ, сылыктыыллара. Кырдьык арааһа икки хонугунан парохоппут дьиҥнээҕэ
дьэ кэлбитэ.

Ити күһүн дойдубар кэлэн Танда дьаамын сүүппүтүм уонна киэһээтин всеобуч
диэн военнай үөрэххэ үөрэммитим. Всеобучка Серафим Аммосов, Федор Дмитриев диэн
дьоннор үөрэппиттэрэ. Биир саас оройуоннааҕы дом культуры дьиэтигэр хаһаарыма
оҥорон, үөһэ аллараа наара орон оҥорон 15 хонукка олордон военнай үөрэххэ
үөрэппиттэрэ. Итиннэ мин уонна мин саастыыта оҕолор олус кытаанах условиеҕа, төрүт
да сут содулугар оҕустарбыт, ырыган, аччык оҕолору, олус кытаанахтык тутан, киһи
тыына бурҕайар тымныыга, утуйар таҥаһа суох мас ороҥҥо утуталлара.

Күн аайы тревога онорон станковай мас пулеметтары состорон, противогаз
кэтэрдэн, винтовкалаах томторунан, эбэ хомустаах арыыларынан, илин баһынан окопа
хастаран, атаакаҕа киллэрэн сорбутун сордууллара. Манна аччык оҕолор олус
илистибиппит, ырбыппыт, сылайбыппыт, күнүһүн винтовка, материальнай чааһын
үөрэтэллэрэ. Бу туһугар кытаанах оскуола ыар чааһын барбыппыт.

Итинтэн салгыы дьааммар төннүбүтүм. Почта таһаҕаһын оҕуруоттан билигин баар
эргэ почта дьиэтиттэн ылан баран, “Унньулуйа” диэн күөл халдьаайытыгар олохтоох
Макеев Алексей Михайлович диэн ыалга тиэрдэрим. Манна Танда дьаамсыга хайыы үйэ
киирэн олорор буолара. Дьаамҥа киһи суох буоллаҕына үөрэрбит. Оччоҕо аҥардас
кумааҕы, посылка ыйааһына чэпчэкитинэн ат көлөҕө чэпчэтии буолара. Аты түргэнник
айаннатарга ордуга. Оччолорго ас диэн суоҕун кэриэтэ. Ыйга 2-3 кг бурдукпутун кэччэйэн
ыйга тиэрдэ сатыырбыт да, бүппүтэ баар буолааччы. Чэй, табах төрүт да суоҕа. Ыалга
тиийдэхпитинэ сылбырхай оргуйбут ууну иһэн баран төннөөхтүүрбүт. Ардыгар ол ыалым
аан бүрүөтэ буолбут былыргы үйэтинээҕи сүөһү тириитин бүрүөһүнүн сии олороллоругар