Page 12 - Сергей Васильев. Приметы о погоде, урожае и охоте якутов Соттинского наслега

колхозтаахтар барылара туһанар буолуохтарын иннинэ, сир-сир
аайы арааран туох буоларын куннэтэ, бэриэт этэн биэрэр буола
и.'шккэ, билгэ практическая суолтата сүтүө суоҕа.
Народ билгэтин хомунуу улахан научнай суолталаах, маннык
матырыйааллар: 1) үөрэх чинчийиилэрин кэҥэтэр; 2) народ өй
-санаа етгунэн культуратьгн, историятын оҥорорго көмөлөөх;
3) парод уус-уран тылын айымньытын атын суолларын кытта
гэҥҥэ, дьүһүннүүр (образнай) этим кэрэтик, тыл, стиль характер-
най формаларын пҥэрбитик быһыытынан тыл культуратын үөрэ-
тэргэ туһалаах. Билгэ үксэ народка өс хоһооно, тыл номоҕс
буола сылдьаллар.
Бу билгэлэр Уус-Алдан оройуонун Суотту нэһилиэгин олох-
тоохторуттап хомуйулунна. Бу нэһилиэк арҕааттан илин устан
иһэр Лена өрүс тосту хоту өҕүллэр муннугар, Лена өрүс илин
биэрэгэр баар. Кини соҕуруу өттүгэр Атаакаан, Матта, илин
өттүгэр Мүру, Өнөр, хоту өттүгэр Дьиэбигэ, Батампа диэн ула
хан күөллэр бааллар. Арҕаа диэкинэн Лена өрүс барар, кинн хоту
уонна илин өттүлэринэн ырааҕынан Дьааҥы хайата диэн ааттаах
хайалар курдууллар. Арҕаа өттүтэр, чугаһьшан Ытык Хайа турар.
Нэһилиэнньэтэ тыа хаһаайыстыбатынан иитинэн олорор. Нэһи •
лиэнньзтин сорҕото өрүскэ, сорҕото тыаҕа олорор.
Билгэлэр 1939 сыллаахтан 1943 сыллаахха диэри суруйуллу-
буттара. Үксэ сүнньүнэн 60—70—80 саастаах кырдьаҕастар, ол иһи"
гэр улахан өгтүн Пермяков Влас Филиппович, Васильев Степан
Еремеевич, Васильева Матрена Филипповна, Охлопков Петр Аммо
сович диэннэр уонна да атыттар тылларыттан суруллубуттара.
Бу дьон колхозтарын ааттарын кылгатан бу курдук бэлиэтэ-
гэлиибит: «К. С.»—Кыһыл Сата, «К»—Көрдүгэннээх, «М»—Мо­
лотов аатыиап, «Х»-~Хомустаах, «С»—Серго, «Б» Буденнай
аатынан.
* л*

Онсн мантан антах народ билгэтин киэҥник хомуйуохха. Ону
чомуйар улахан уустук уонна эппиэттээх. Хаһан, хзйа сиртэн,
кимтэн хомуллубута булгуччу ыйыллыахтаах. ТүбэЬиэх киһиттэн
ылыллыа суохтаах; кырдьаҕастартан, бэйэлэрэ итэҕэйэн дьарыгы-
ланааччылартан суруллуохтаах. Билгэлэр сөп түбэепнттэрэ эбэтэр
губэспэтэхтэрэ ыйыллыахтаах. Тылларыгар уонна этэн таһаарыы
ларыгар быһаарыы бэриллиэхтээх. Холобура, тыал, былыт, кыыл
уо.д.а. ааттарыгар. Тус-туспа сир усулуобуйата атынын быһыыты-
нан. билгэлэр бэйэ-бэйзлэригэр сөп түбэспэт, сну ааһан утарсар
миэстэлэрдээх буолуохтаахтар, хомуйааччылар ону аахсыбакка
суруйуохтаахтар. Бары матырыйаалы институт аатыгар маннык
аадырыһынан: «г. Якутск, Октябрьская 35, Научно-исследователь­
ский институт языка литературы н истории ЯАССР, отдел фоль­
клора»—ЫУТЫИ1. у
10