Page 102 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

НАЙАХЫ нэһилиэгэ

эмиэ, аҕыйахтык да буоллар, ферма ыаллара киэһэ күөстэнэр этилэр. Биир ынахпыт
айаҕар өтөхпүтүн оттуурбутугар миигин батыһыннара сылдьара. От оҕустарара, муста-
рара, доҕор оҥосторо.
Өтөхпүтүгэр олордохпутуна, Баттах бааһыната диэн биир километр курдук усталаах
бааһынаҕа саас сиэмэ бытыгыраан эрдэҕинэ, уонча киһилээх сөмөлүөт кэлэн түспүтэ.
Кэлин билбиппит, оттуга бүтэн түспүт, биир кынаттаах улахан сөмөлүөт этэ. Уонча
хонукка олорбута. Хас да хонон баран бу сөмөлүөккэ икки сөмөлүөт оттук таһан сапы-
раапкалаабьптар. Биһиги көрдөхпүтүнэ, түөстэриттэн биэдэрэҕэ уу курдугу сүөкээннэр
таһаллара. Бааһына арҕаа төбөтүгэр элбэх хатыҥнаах чараҥ этэ. Бу хатыҥ чараҥ улахан
хатыҥнарын холкуостан дьон тардан кэртэрэн кэбиспиттэрэ. Бу үлэҕэ аҕабыт сылдьы-
быта. Бу кэнниттэн тутатына сэриигэ таайбынаан Горохов Афанасий Васильевичтыын
1942 сыл бэс ыйыгар барбыттара уонна 1943 сыллаахха өлбүттэр эбит. Ийэбит, эһэбит
оҕолорун кытта тула холоруктаан хаалаллар. 1942 сыллаахха, саас улахан быстарыы
буолаары гынан, элбэх ыалга аччыктааһын тахсар куттала үөскээбитэ. Холкуос бэрэс-
сэдээтэлэ Сивцев Иннокентий Миронович ыһыы сиэмэтиттэн ордорон, дьонутар саас
сиэмэ үллэрбитэ. Биһиги Илин Хочоҕо өтөхпүтүгэр олордохпутуна, Константинова
Балбаара уола Куччугуй Николай Петрович Константинов куул быһаҕаһа сиэмэни ил-
дьэн биэрбитин өйдүүбүн.
1943 сылтан партия райкомун дьаһалынан, кыра да буоллар, биирдиилээн хаһаайыс-
тыбаларга ыһыы сиэмэтэ биэрэн, сиэмэ ыстарар буолбуттар. Эһэбит өтөхпүт сайылы-
гын тиэргэнигэр нэһимиэн ыспыта. Үчүгэйдик үүммүтүн күһүн хомуйбуппут. Холкуос
бырабылыанньатыгар быһаарсан, сайын учаастактарынан тайахтатан, этин дьонноругар
үллэрэн сиэтэллэрэ. Ол курдук, Алааска — Борисов Иван Васильевич, Хоту — Павлов
Егор Васильевич, Арҕаа — Константинов Савва Семенович, Хочоҕо — Горохов Егор
Кононович, Илин Хочоҕо Гуляев Тимофей Иванович диэн булчуттар от звенотугар
кытта бултаан, эт сиэтэллэрэ, сайынын балыктыыллара. Холкуоспут салалтата, кыам-
мат, быстаран эрэр ыаллар сылгылаах буоллахтарына, ону сииллэригэр уонна сиэмэ
итигэстээн эбинэллэригэр кыах, усулуобуйа оҥороллоро, «харахтарын быһа симэл-
лэрэ» бэйэтэ туспа харса суох хорсун быһыы этэ. Биһиги курдук улаханнык аччыктаан
эрэр дьону Сивцева Екатерина Петровна өрүһүйбүтэ. Куораттан аймахтарыттан эбиэс
сиэмэ булан таһааран, өлөртөн быыһаабыта. Өлүөр диэри биһиги туспутугар улахан-
нык кыһаллыбыт киһи кини буолар, 1968 с. өлбүтэ. Сивцев Иван, Марфа, Татьяна
Алексеевичтар ийэлэрэ үтүө санаатаах, дьаһаллаах, аптарытыаттаах бөҕө киһи этэ. Бу
маннык үтүө дьон уонна государство көмөтүнэн биһиги 6 оҕо тыыннаах хаалбыппыт.
1943-44 үө.дь. Өспөх начаалынай оскуолатыгар наар интэринээккэ олорон үөрэм-
митим, 9 кылааһы Дүпсүҥҥэ бүтэрбитим. Үс быраатым, балтым ситэ үөрэммэтэхтэрэ.
Өспөх оскуолатыттан барбыттара. Эһэбит 1947 с. өлөн, ийэбит 1948 сылтан ыарыһах
буолан, 1951 с. муус устарга өлбүтэ. Төгүрүк тулаайах хаалбыппыт, бар дьоммут, интэ-
ринээт көмөтүнэн тыыннаах буолбуппут. Бырааттарым Коля, Егор 4 кылаас кэнниттэн
үөрэммэккэ, холкуоска тургул үлэлээн, кыһынын от-мас тиэйиитигэр, сайынын үүнүү
хомууругар, кэлин тутууга уонна атын үлэлэргэ таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрэ. Петя
7 кылаас кэнниттэн тырахтарыыс үөрэҕин бүтэрэн, холкуоска үлэлээбитэ. Балтым Катя
куруолук ферматын үлэһитэ буола сылдьан, 25-р өлбүтэ. 1957 с. Өспөххө саҥа дьиэ тут-
тубуппут. 1958 сылтан тыа оройуонун ыччаттара, комсомолецтара Мииринэйи тутууга
барар ыҥырыыларынан Уус Алдантан быраатым Коляны эмиэ ыыппытгара. Олус та-
быллан үлэлии сылдьыбытын, бары үлэҕэ дьоҕурдааҕын, сатабыллааҕын, кыайыылаа-
ҕын, майгыта-сигилитэ үчүгэйин үлэлиир кэлэктиибэ сыаналыыра. Улахан балтыбьгг
өлөр ыарыытыгар ыалдьыбытыгар убайбыт 1961 с. Мииринэйтэн төннөн кэлбитэ.
Коля Дьокуускайдааҕы совнархоз тутуутун биригээдэтигэр, Орто Халыма куоратын
СМУ-тугар, онтон кэлэн оройуоҥҥа коммунальнай хаһаайыстыбаҕа, Өспөххө элбэх
тутуу ыытылларыгар быһаччы кыттыбыт, салайбыт киһи. Өспөххө бүтэһик тутуулара
музей дьиэтэ, КСК буолаллар. Үс куораты тутуспут Николай Афанасьевич Горохов II

98