Page 12 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ нэһилиэгэ
Бииргэ төрөөбүттэрим диэн икки убайдааҕым: Миша I, Миша II уонна балтым
Маша, Убайдарым барахсаттар баар буоланнар киһи-хара буоллаҕым дии. Адьас кыра
сырыттахпына, төрөппүттэрим баҕанаҕа баайан баран күнү быһа оттуу баран хаалар
этилэр. Күрүөҕэ хаайан көрбүттэрэ да, күрүөттэн иҥнибэт этим. Эргэ күрүөнү дэлби
дьаадьаҥнатан орон сыҥаһатыгар тиийэн салҕанан тахсан баран хаалар этим. Көҥүл
сылдьар үчүгэйиэн. «Уол баппата, күрүөтүн баҕанаҕа баайан кэбиһиҥ», — диэн баайан
кэбиһэллэрэ. Ону атын албаһы булан, аны күрүө муостатын көтүрэн алларанан тахсан
баран хааларым. Кэллэхтэринэ, хаайыылаахтара сүүрэ сылдьар буоларым. Икки хараҕа
суох эһэм Ушницкай Гаврил Анисимович барахсан харабылынан хаалар. Таах олорбот
этэ. Күнү быһа тирии имитэн талкы тыаһа бөҕө буолар. Мин тыаһаабат буоллахпына,
тохтоон иһиллиир. «Нохоо, бааргын дуо?» — диир. «Баарбын», — диэтэхпинэ, сал-
гыы үлэлээн тыас бөҕө буолара. Ол олордоҕуна, күрүөбүттэн түһэн муостаҕа олорон
оонньуубун. Ыраах бардахпына билэр буоллаҕа, ол иһин ырааппаппын. Икки аҥаар
саастаах буолуом. Икки сааспыттан ыла барытын өйдүүр эбиппин. Урукку тыа сахатын
оҕото итинник олохтооҕо. Сэрии да кэнниттэн сорох уһук сирдэргэ кыайан сайдыбатах
кырыы сирдэр элбэхтэрэ. Ол да иһин буолуо, саха дьахталлара элбэхтэ төрөөн баран,
илиилэригэр аҕыйах оҕону тутан хаалаллара. Мин эбэм сүүрбэтэ төрөөн 6 оҕону, ийэм
15-тэ оҕолонон 4 оҕону улаатыннарбыттара: ийэм бастакы кэргэниттэн икки уол, ик-
кис кэргэниттэн мин уонна мин балтым Маша. Биричиинэтэ — олох куһаҕаныттан. Ол
өйдөнүллэр буолуохтаах.
Сэрии да кэннитгэн икки пятилетка устата олох эмискэ тупсубатаҕа. Онон сэрии
сылын оҕолоро диэҥҥэ хапсыбыппыт саамай сөптөөх. Олоҕу чөлүгэр түһэрии хамсаа-
һыны хапсыбыт көлүөнэбит.
1961 сыллаахха баянистар куурустарын бүтэрэн, 1964 сьшлаахха Танда орто оскуо-
латыгар учууталлыы тахсыбытым. Учууталлыы сылдьан музыкальнай училигцеҕа кэтэх-
тэн үһүс кууруска баян отделениетыгар үөрэхпин салҕаан, 1966 сыллаахха бүтэрбитим.
Ол кэнниттэн уопсайа 15 сыл учууталлаан баран, сэттэ сыл кулууп үлэһитэ буолбутум.
Онтон Тулуна нэһилиэгэр отделение сүөһүтүн биригэдьииринэн, кылгас кэмҥэ управ-
ляющайынан 5 сыл ситиһиилээхтик үлэлээбитим. Онтон 1991 сыллаах ыһыллыы кэн-
ниттэн нэһилиэк кыаммат араҥатын көрөр-харайар тэрилтэлэр эстэннэр, тэрилтэлэр
итийэр кыахтара суох буолан, ыксаан нэһилиэккэ ДьУоКХ тэрийэр буоллубут. Онно
тэрилтэ салайааччытынан миигин оҥорбуттара. Бу тэрилтэни үс сыл салайан, сүһүөҕэр
туруоран ситиһиилээхтик үлэлээн И.И. Троевка туттарбытым. Миигин нэһилиэк
баһылыгын солбуйааччытынан анаабыттара, оччолорго босхоломмут анал коркалаах,
эбээһинэстээх үлэлээх буоларбыт. Баһылыгым Е.П. Константинов эмиэ талыллан үлэ-
лээбитэ. Бэркэ тапсан нэһилиэккэ элбэх өрүттээх үлэлэр барбытгара. Ол курдук, нэһи-
лиэк кыраныыссатын чуолкайдааһын, саҥа бааһынай хаһаайыстыбаларга, чааһынай
дьоннорго анал сирдэрин түҥэтии, нэһилиэк тыатын хаһаайыстыбатын баайын үл-
лэрии курдук ыһыылаах-хаһыылаах, эриирдээх-мускуурдаах үлэлэр, Тулуна нэһилиэ-
гэр икки улахан капитальнай тутууну туруорсан, икки этээстээх таас оскуола уонна
капитальнай таас суол тутуута саҕаланан барбыта. Алта сыл тухары, мин биэнсийэҕэ
барыахпар диэри, суол Тулунаҕа кэлиэ үс биэрэстэ хаалбыта. Таас оскуола көҥдөйө
бүппүтэ. Нэһилиэккэ былыргы иккис Лөгөй аатын тириэрэн, II Лөгөй нэһилиэгэ буол-
буппут. Бу да ааты бэрт эрэйинэн, элбэх сүүрүү-көтүү бөҕөнөн ылыммыппыт. Биэн-
сийэҕэ барбытым кэннэ аны «Кэрэмэс» ГУП аһа суох буолан, судаарыстыба көрөртөн
аккаастанан 2000 сылга букатыннаахтык эстэр буолбута. Улахан тэрилтэ эстиитэ эмиэ
элбэх эриирдээҕэ: эмиэ паайдаах, олус элбэх харчы иэстээх, элбэх саһыллааҕа дэлби
өлөн эрэр этэ. Өрөспүүбүлүкэҕэ төрдүс улахан саһыллаах ферма эстиитэ уустуктардаах
этэ. Оччотооҕу харчыга аҥаардас мөлүйүөнүнэн харчыга иэстээх этэ. Маны таһынан,
9 ый хамнас ылбакка олорор үлэһиттэр бааллара. Маннык тэрилтэни ыл диэн хаста да
салалта да, саһыл кэлэктиибэ да бары дьиэбэр кутулла түһэн көрдөспүттэрэ бэрдит-
тэн ыксаан, нэһилиэгим дьоно үлэлээн-үлэлээн баран туга да суох, дьөрү трудовойа

8