Page 126 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ӨЛТӨХ нэһилиэгэ

Бүөтүрдүүн Дьэлигэ олорон аҕабытыгар мас кэрдэргэ көмөлөһөрбүт уонна Чэриктэйгэ
киирэн кыстыырбыт.
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии саҕатаммытыгар аҕабыт ыалдьар буолан аармы-
йаттан сыыйыллыбыта, сэриигэ барбатаҕа. Сэрии иннинэ кыралаан да буоллар, хол-
куоска үлэлээн, ас булан син аччыктаабакка этэҥҥэ олорбуппут. Сэрии иккис сылыгар
ыалдьан, үлэттэн төрүт даҕаны тохтообута, тугу даҕаны кыайбат буолбута. Холкуос
дэҥҥэ суорат сыыһа биэрдэҕинэ миэхэ сиэтэрэ. «Оҕом, суораты эн сиэ, улаатан киһи
киһитэ буолуоҥ», — диирэ. Ити 1942 сыл батаҕан ыйыгар аҕам барахсан ыалдьан уонна
хоргуйан өлбүтэ.
Убайбынаан Бүөтүрдүүн тулаайах хаалбыппыт. Аҕыс сааспар ийэтэ, аҕата суох хаал-
быппын уонна уоттаах сэрии кэмигэр бары эрэйи көрбүппүн бу кырдьан даҕаны оло-
рон умнубаппын. Оччолорго арыый кыаллар ыат оҕолоро, биир саастыылаахтарым,
таҥаһым-сабым мөлтөҕүн көрөн күлүү гыналлара. Ол сылдьан олус аччыктаан этэрбэс
уллуҥаҕын булан, таһырдьа уот оттон үтэн сиирим. Ону көрөн аһыныгас сүрэхтээх
Маайа эмээхсин дьиэтигэр ыҥыран аҕалан олордубута. Кыыһын уонна эмдэй-сэмдэй
улаатан эрэр уолаттарын көрөрүм, дьиэ ис-тас үлэтигэр көмөлөһөрүм.
Сэрии, сут дьылларга оҕолор холкуоска улахан дьону кытта тэҥҥэ кэриэтэ үлэ-
лиирбит. От үлэтин кэмигэр оҕуһу сиэтии, бугул түгэҕэ харбааһын барыта оҕо үлэтэ
этэ. Маны таһынан, хоно сытан сүөһү аһылыгар былах быһарбыт. Кыһынын үөрэнэ-
үөрэнэ холкуос хотонугар сүөһү сааҕа күрдьэрим, ойбоҥҥо сүөһүлэри уулатарым.
Таҥаһым-сабым мөлтөх буолан, ыарытыйан муҥнанарым. Эмп-томп диэн суох, биир
даҕаны биэлсэр суоҕа, оннук аһарынан кэбиһэ-кэбиһэ сылдьарбыт, улаханнык сэбир-
гэхтэппиттэр (тымныйбыттар) сытынан кэбиһэллэрэ уонна өрүттүбэккэ өлөөхтүүл-
лэрэ. 1945 сыллаах саас Кыайыы буолбута. Күһүнүгэр тулаайах оҕолору хомуйан Суот-
туга баар Хоноҕор детдомугар ыыппыттара. Суопуга үөрэнэ сылдьан аны «эдьиий»
(корь) ыарыыга ыалдьыбытым, ону Бороҕоҥҥо балыыһаҕа киллэрбиттэрэ. Онно сытан
балыыһа үлэһиттэрэ: «Бу кыыс тоҕус хонугунан өлбөтөҕүнэ өлүө суоҕа», — диэн кэпсэ-
тэллэрин истибитим. Ити ыалдьа сытан өлөр туһунан олох санаабат этим. Бука, аҕам
барахсан «Киһи киһитэ буолуоҥ!» диэн алҕаабыта көмөлөстөҕө.
Кырыыстаах сэрии сылларыгар тулаайах оҕо тоҥон, аччыктаан доруобуйам олус ай-
гыраабыта. Бороҕонтон эмтэнэн кэлэрбин кытта аны Мэҥэ Хаҥалас Хаптаҕайын дет-
домугар ыыппытгара. Онно үөрэнэ сылдьан дизентерия ыарыыга хаптаран, улаханнык
ыалдьан, Майа батыыһатыгар эмиэ изоляторга киллэрбиттэрэ. «Бу кыыс син биир
өлөр», — диэн, уп-уһун суһуох баттахтаахпын кырыйан кэбиспиттэрэ. Миигин кытта
изолятор хоско ыарыһах дьахтар баара, ол сордоох сотору буолан баран өлөөхтөөбүтэ.
«Инчэҕэй тирбэҕэ быстыбат» дииллэринии, сыыйа бэттэх кэлэн уопсай палаатаҕа таһаар-
быттара. Төрдүс кылааска үөрэнэ сырыттахпына, быраас дьахтар көрөн баран: «Ман-
нык ыарыһах оҕону тоҕо үөрэтэ сылдьаҕыт?!» — диэн үөрэхпиттэн тохтотон кэбиспитэ.
Үөрэҕэ суох хаалар буолбуппуттан санаан кэлэ-кэлэ, өөр да өр ытаабытым, Дьиҥэр,
оскуоланы бүтэрэн, учуутал үөрэҕэр барар санаалааҕым. Ол барыта хааллаҕа. Павлов-
скайга санаторийга сокуоннай сааспын туолуохпар диэри сытан эмтэммитим.
Уон аҕыс сааспын туолан, Суоттутааҕы детдомҥа санитарканан үлэлээбитим. Кэлин
Томторго баар оҕо санаторийыгар үлэлии киирбитим, онно олоҕум аргыһа буолбут
доҕорбун Афанасий Слепцовы көрсүбүтүм. Афанасийдыын үс сыл доҕордоһон баран
харахпытынан хайҕаһан, сүрэхпитинэн сөбүлэһэн, 1957 сыллаахха ыал буолбуппут.
Афанасий оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар успуордунан утумнаахтык дьарыктаммыт
этэ. Ол курдук гимнастика, волейбол, мас тардыһыыта, хайыһар курдук көрүҥнэри
сөбүлүүрэ. Дуобакка дьаныардаахтык оонньоон икки төгүл маастарга хандьыдаат нуор-
матын толорбута. Афоням 1957 сылтан киинэ эйгэтигэр сыстан, бастаан моториһынан,
кэлин 40 сыл киинэ мэхээнньигинэн үлэлээбитэ. Томтор, Окоёмовка, Балаҕаннаах,
Өнөр, Баатаҕай, Хоноҕор киноустановкаларыгар үтүө суобастаахтык үлэлээн бэрилли-
бит былааны өрүү толороро. Кэлин Арыылаахха кэлэн олохсуйбуппут.

122