Page 129 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ӨЛТӨХ нэһилиэгэ

Готовцева (Назарова) Мария Михайловна

Оҕо-эдэр саастарым көмүс-алтан күннэрэ өрүүтүн ахтар-са-
ныыр төрөөбүт-үөскээбит Эрбэһиммэр ааспыта.
Эрбэһиним киэн-нэлэмэн атаастарын, оҕо сылдьан сүүр-
бүт-көппүт ыллык суоллаах кырдал үөһэ тыабын, солооһуннаах
бааһыналарбын, сааһыран олорон дууһабынан ахтабын, санаа-
бар итинтэн ордук күндү сир миэхэ суох.
Мин 1937 сыллаахха от ыйын 12 күнүгэр Баатаҕай нэһилиэ-
гин Эрбэһинигэр холкуостаах дьиэ кэргэҥҥэ иккис кыыһынан
күн сирин көрбүтүм. Эдьиийбиттэн Өлөөнөттөн оруобуна 10
сыл балыспын. Аҕам Назаров Михаил Михайлович — Эрбэһин
төрүт уус олохтооҕо. Холкуоска ат көлөнөн кыһыннары-сайын-
нары от-мас тиэйиитигэр сылдьара. Куруук үөрэн мичээрдии
сылдьар холку майгылааҕа, күҥҥэ аҕыйахтык саҥарара. Аҕам сэрии сылларыгар тыыл-
га хаалан «Чапаев» холкуос биир кыайыгас үлэһитэ буолан, хоту Булуҥҥа балыкка
баран хас да сыл үлэ фронутар сылдьыбыта. Сэрии бүппүтүн кэннэ кэлэн ийэбинээн
учаастактарынан, сайылыктарынан фермаҕа оҕону-эдэри салайан үлэлээбиттэрэ. Ийэм
ыанньыксыттыыра, аҕам сол курдук от-мас тиэйэрэ. Ийэм Васильева Мария Васильев-
на Бээдиттэн төрүттээхпин диирэ. Эдэригэр эмиэ холкуоска ыанньыксыттыыра, кэлин
сааһырыыта холкуос сорудаҕынан килиэп астааччынан, ынах быатын хатааччынан үлэ-
лээн түбүк үөһэ сылдьара. Кини элбэхтэ оҕоломмутуттан эдьиийим биһикки эрэ хаал-
быппыт. Мин 9 саастаахпар ийэм игирэ уоллаах кыыс оҕоломмута. Хомойуох иһин, ол
оҕолор тымныйан сылы туораабатахтара. Мин кыра да буолларбын ол оҕолору аһый-
бытым. Ити кэмҥэ эдьиийим атын учаастакка ыанньыксыттыыра.
Мин кырабар ийэлээх аҕам учаастактарга көһөн олороллоро. Ханна көһүү буолла да,
аҕыйах оҕолоохторун быһыытынан мин дьоммун Наһаараптары ыыталлара.
Эдьиийим Өлөөнө Александров Федор Ивановичка кэргэн тахсан баран, сыры сыл-
лата оҕолонон дьиэҕэ олорбута. Кэлин оҕолоро улааппьггтарын кэннэ ыалдьан өлөөх-
төөбүтэ.
Оҕо сааһым сэрии сылларыгар ааспыта. Ону барытын субу бүгүн курдук өйдүүбүн.
Сүрүн аспыт бөлөнөх буолара. Хатбыыр үүт бөлөнөҕүттэн иэдьэгэй оҥороллоро, ону
бурдукка буккуйан мэһийэн лэппиэскэ буһараллара. Лэппиэскэни көмүлүөк оһох эр-
кинин ис итиитигэр үтэһэҕэ үөлэн хаарыйан буһараллара. Онтон дьэ ол лэппиэскэни
куруускаҕа кутуллубут бөлөнөҕү кытта тооромостоон, нуормалаан аһылыкка сиирбит.
Сарсыардааҥҥы ыамҥа ынахтарын бостууктаан аҕалан баран, аҕа.м тута туһахтарын,
тиргэлэрин көрө охсон хайаан да 2-3 куобахтаах кэлэрэ. Ону ийэм биир буоллун, бал-
тараа буоллун ыалларын матарбакка түҥэтэрэ. Ону таһынан тууга мундулуура, или-
минэн соболуура. Ол эмиэ айахтааҕы матарбакка үллэһиллэр этэ.
Сут-кураан сылларга Эрбэһин холкуостаахтара тыыл бары үлэтигэр бары биир киһи
курдук ыарахантан чаҕыйбакка, кыайыы туһа диэн сыралаһан үлэлээбиттэрэ. Ааллаах
Үүҥҥэ таһаҕас тиэйиитигэр, Булуҥҥа балыкка дьон киэнэ хорсуна, чулуута, доруобайа
барара үһү. Сэрии сылларыгар «Чапаев» холкуоска Нафанаилов Петр Петрович-Үөмээн
бэрэссэдээтэллээбитэ. Аҕам да, ийэм да кэпсииллэринэн, Эрбэһиннэр чиэһинэй, хор-
сун, чахчы дьон туһа диэн бэйэтин толук ууран үлэлээбит салайааччылаах буолан-
нар хоргуйуу диэни билбэтэхтэр. Ол курдук биһигини, кыралары, бааһынаттан сиэмэ
итигэстиирбитин бопсубата эбитэ үһү. Аны күүстээх үлэҕэ сылдьар холкуостаахтарын
астарын, таҥастарын барытын хонтуруолга ылан биир да ыаты, киһини матарбакка
холбуур үүттэн саҕалаан учаастактарынан, сайынын отчуттарга аһылыктарын хааччы-
йара үһү. Сатабыллаах салайааччыларын куһаҕан санаалаахтар үҥсэннэр, холкуостаах-
тарга анаан оҕус этин түҥэппитин иһин хаайыллыбытын туһунан дьонум олус да абаран

125