Page 173 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

I ӨСПӨХ нэһилиэгэ

Сэрии сьиларыгар Саха сиригэр 1940 — 1943 сылларга I Өспөх нэһилиэгин дьоно
эрдэ билбэтэх улахан ыарахаттарын көрсүбүттэрэ, күөллэр уолан хаалбыттара, аһыҥка
бьиыт курдук көппүтэ. Хайыыкка диэн улахан алаас кыстыыр уута суох бубла уолбу-
та, муҥхаланар күөллэртэн балык кэлбэт буолбута. Бөрөлөөх эбэтин арыы тумсуттан
ойоҕоско диэри улахан киһи кэһэн туоруур буолбута. От-мас хагдарыйбыта, аһыҥка
түһэр дьаамаларын хаһарбыт, ол да аһыҥканы тохтоппотоҕо.
Сэрии сут сылларыгар ииппит дьоммун Александра Андреевна, Константин Ивано-
вич Копыриннары кытта II Сииттэҕэ, Кэбээйигэ, ахсынньы ыйга сьигынан көспүп-
пүт. Биһиги убайбынаан убаһа көрө барбыппыт. Сьпгы сэбиэдиссэйэ Копырин Ти-
хон Семенович, Иван Иванович Гуляев диэн саастаах киһи эмиэ сьигы тойоно этэ.
Барыта аттыын эҥин 100-кэ сьигьиаах сатыы көспүппүт. Аара баран иһэн үс сьигы
атаҕын тосту түһэн өрүһүллүбэтэхтэрэ даҕаны, биһиэхэ биир кырбас эти сиэппэтэх-
тэрэ. Аҥаардас уунан утахтанан айаннаабыппыт. Оҕолор атахпытын, илиилэрбитин
үлүтэн, ытаһан-соҥоһон эрэй бөҕөтүн көрбүппүт. Арааһа, 40 көһү айаннаабыппыт буо-
луо. Онно тиийэн, хата, ииппит ийэм Өлөксөөндөрө бэрт иистэнньэҥ буолан, дьоҥҥо
иистэнэн, онон аһаан тыыннаах ордон, этэҥҥэ сьигьпарбытын барытын тыыннаах
кыстатан аҕалбыпгтыт.
1943 сьилаахха I Сииктэҕэ 190 сүөһүнү сатыы үүрэн, сир тоҥмутун кэннэ икки
оҕуһунан таһаҕаспытын тиэйэн барбыппыт. Сор бөҕөнү көрөн, хас да хонон, биир
хомуос ууну булан испэккэ, хата биэс ыанар ынахтаах буолан, ол ынахтарбытын ыан
иһэ-иһэ айаннаабыппыт. Өрүһү туоруурбутугар, тас көмөҕө боруоста сүөһүлэрбитин
үүрэн киллэрэр этибит. Бу барарбытыгар биһиги дьиэ кэргэни кытта икки дьахтар:
Мотрена Николаевна Лыткина, Елена Егоровна Лыткина барсыбыттара 1 Сииктэҕэ
кыстаан баран, сүөһүлэрбитин үчүгэйдэрин талан сааһыары сайын эдэрдэр бэйэбит
үүрэн дойдубутугар Уһун Күөлбүтүгэр тыыннаах эргиллэн кэлбиппит. Онтон ийэлээх
аҕам куһаҕан туруктаах сүөһүлэри Намҥа киллэрэн сайылатан баран, күһүн дойду-
ларыгар этэҥҥэ үүрэн кэлбиттэрэ. 1944 сыллаахха аны Намҥа 190-ча ыанар ынаҕы
үүрэн кыстыы барбыппыт. Биһиги дьиэ кэргэни кытта Федоров Петр Петрович ойо-
ҕунаан Лыткина Мария Николаевналыын, Иосифов Николай Николаевич ойоҕунаан
Өкүлүүннүүн, Лыткина Фея Николаевна, Лыткин Николай Иванович, Лыткина Вар-
вара Николаевна, биригэдьииринэн Оллонов Николай Иванович, сэбиэдиссэйинэн
Сыроватскай Михаил буолан Хатас диэн сиргэ Перевалов Василий диэн дьоҥҥо олор-
буппут. Этэҥҥэ кыстыгы туораан, сатыы дойдубутугар эргиллэн кэлбиппит. Орджони-
кидзевскай оройуонугар сьигьыары илдьэ Домотов Петр Дорофеевич ойоҕо Татьяна
Васильевнаны, аччыктаан атаҕар кыайан турбат буолбут дьахтары, сыарҕаҕа тиэйэн
илдьэ баран, онно тиийэн аһаан бэттэх кэлэн Татыйаас тыыннаах хаалбыта. Таты-
йаас эрэйдээх дойдутугар хаалбыта буоллар өлүө эбитэ буолуо. Аны бу сут, чуолаан
1942-1943 сылларга, Уһун Күөлгэ алта уонча киһи усулуобуйа мөлтөҕүттэн, ас-үөл суо-
ҕуттан хоргуйан өлбүттэрэ. Өлбүт дьону, тоҥ дьиэҕэ кыстаан кэбиспиттэрин, биһи-
ги көстөн кэлэн баран, билиҥҥи Копырин Константин Николаевичтаах дьиэлэригэр
Туора алааска биир умуһахха харайбыппыт.
Аһьиыкпыт күҥҥэ биир хомуос суорат, 100 грамм бурдук туома этэ. Ону уу хааһы
оҥорон үссэнэрбит. Ама да ааспытын иһин, алдьархайдаах кэм кэлэн ааспыта. Таҥас-
пытыгар американскай куулунан ыстаан тигэн биэрдэхтэринэ, үөрүү буолара. Сэрии
кэннитгэн кураан сыллар субуруһан ааспыттара. 1950 сыллаахха Чымырааҕы үрэхтэн
төрүттээх Жирков Петр Афанасьевичтыын ыал буолбуппут. 1951 сьи бастакы оҕобут
Александра төрөөбүтэ. 1956 сыллаахха Бээрийэҕэ ынах сүөһүнү үүрэн көспүппүт. Мин
эрбинээн Жирков Петр Афанасьевичтыын, дьаһайар биригэдьииринэн Копырин Се-
мен Степанович, бэрэссэдээтэлинэн Ушницкай Михаил уонна үлэһиттэринэн Лытки-
на Мария Емельяновна, Лазерова Анна Саввична, Лыткина Анна Петровна эринээн
Лыткин Платон Александровичтыын, Стрекаловская Анна Гаврильевна, субайы
көрөөччүнэн Лыткина Вера Ивановна, Гуляев Дмитрий Иванович буолан көспүппүт.

169