Page 259 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ТҮҮЛЭЭХ нэһилиэгэ

па быһааччы, политсыылынай Э.К. Пекарскай чугас доҕоро, тылдьыт оҥоһуллуутугар
улаханнык көмөлөспүт эбит. Ол махталыгар Эдуард Карлович кини оҕолорун куоракка
олохтоон, түөрт оҕото бары үөрэҕи ылбыттар.
Эбэбит Матрена Кононовна — сүрдээх сэмэй уонна хоһуун дьахтар этэ. Наһаа үчү-
гэй иистэнньэҥ. Эдэригэр чугастааҕы ыалларын кыргыттара Мачыас маанытын, ыр-
баахыта элбэҕин ымсыыра көрөллөрө үһү. Иистэнэр буолан, кэлин даҕаны, айаҕар
кыралаан харчыланар эбит. Аҕа дойду Улуу сэриитин саҕана үлэ кытаанаҕар сылдьар.
Ол курдук 1942 с. сэттэлээх уолун кыбыммытынан, эр дьону кытары үлэ фронугар Дьо-
куускай — Томмот — Адцан суолун тутуугар тиийэр. Үрэх баһыгар төрөөбүт-үөскээ-
бит уолчаан эмискэ эйгэтэ кэҥиир, саха-нуучча ортотугар, үлэ-хамнас үгэнигэр буола
түһэр. Оҕолоох дьахтарга начальник кэргэнин кытта олорор бэйэтин хоһун аттынааҕы
хоһу биэрбит. Биирдэ даҕаны атаҕастаммыппын, мөҕүллүбүппүн өйдөөбөппүн диир
Афанасий Кононович. Хата, бэрт түргэнник нууччалыы толору өйдүүр, быһаарсар
буолбут. Онон оскуолаҕа киирэригэр бэйэтин саастыылаахтарыттан сайдыылаах, ааҕар,
суруйар эбит. Билигин, сааһыран олорон, суол тутуутугар сылдьыбытын элбэхтэ ахтар,
саныыр. Ийэтэ хорсун, кыайыгас, үлэһит буолан, аһынан тутайбатахпыт, хоргуйууну
билбэтэхпит диэн махтанар. Үлэ фронуттан этэҥҥэ эргиллэн кэлэн баран, Матрена
Кононовна өссө биир ыарахан үлэҕэ — дьаам сүүрдүүтүгэр түбэһэр.
Афанасий Кононович өйүгэр-сүрэҕэр сэрии сыллара умнуллубаттык хатанан хаал-
быттара. Сэриигэ дьоннорун атаарааччылар айманыылара, таайа Степан Кононович
ыгылыйбыт куолаһынан кинини быраһаайдаһаары ыҥырар хаһыыта, сүтүктээхтэр ха-
рахтарын уута — ити барыта ис кутугар иҥэн, кэлин айымньы буолан төлө көтөн таҕыс-
таҕа. «Сүрэх бааһа» (2000 с.), «Эргиллибэт эдэр сааска» (2008 с.), «Күн уоттаахтар»
(2009 с.) диэн уус-уран кинигэлэригэр тиһиллибит сэһэннэр уонна кэпсээннэр бука
барылара — сэрии кэминээҕи оҕо сааһын, оччотооҕу дьоннор дьылҕаларын арыйаллар.
Афанасий Кононович Түүлээх сэттэ кылаастаах оскуолатын кэнниттэн Мүрү орто
оскуолатыгар үөрэммитэ. 1965 с. СГУ саха салаатын, онтон 1973 с. кэтэхтэн Благове-
гценскайдааҕы пединститут историяҕа салаатын бүтэрбитэ. Уус Алдаҥҥа Тумул, Найа-
хы, Курбуһах уонна Түүлээх оскуолаларыгар учууталлаабыта. 1974 с. сэтинньи ыйыгар
төрөөбүт-үөскээбит Түүлээҕэр кэргэнинээн, ветврач идэлээх Мария Яковлевналыын,
ийэтинээн Мотрена Кононовналыын уонна биэс оҕотунаан көһөн кэлбитэ. Кэрэ айыл-
ҕалаах Ымыыкаан кырдалыгар дьиэ-уот тэринэн олохсуйбута. Онтон ыла нэһилиэгин
былыргытын, билиҥҥитин үөрэтиинэн тиһигин быспакка дьарыктаммыта. Кэлин ол
үлэтэ «Айыы итэҕэлин туһунан» (2012 с.), «Түүлээх былыргыта» (2018 с.) кинигэлэ-
ригэр түмүллүбүтэ. Оҕолорго анаан суруйбут кэпсээннэрэ «Бэлэм буол», «Кэскил»
хаһыаттарга, «Айылҕа илгэлээх тыыныгар» (2014 с.) кинигэҕэ киирбиттэрэ.
Ийэбит Мария Яковлевна Абый улууһун Слепцовтарыттан төрүттээҕэ. Үлэһит
үтүөтэ, майгылаах бастыҥа — кини этэ. Сэбиэскэй саҕана сопхуос үгэннээн турар
кэмигэр бэйэтин харыстаммакка бэриниилээхтик үлэлээбитэ. «Бочуот Знага» орден
кавалера, Түүлээх нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо буолбута. 1994 сыллаахха балаҕан
ыйыгар 56 сааһыгар ыарахан ыарыыттан олохтон туораабыта. Аҕабыт кыайарын тухары
дойдутугар оһоҕун оттон, дьиэтин иччилээн, үйэ чиэппэрин кэриҥэ соҕотоҕун суругун
үлэтинэн аралдьыйан олорбута. Дьокуускайга оҕолоругар, сиэннэригэр көспүтэ үһүс
сыла буолла. Түмпүт, суруйбут баай матырыйаала өссө даҕаны бэчээккэ бэлэмнэнэр.
Кини кэтэһэр кэтэһиитэ, ыраланар ырата — нэһилиэгин историятын саҥа кинигэтин
дьонугар-сэргэтигэр таһаарыы.
Афанасий Кононович биэс оҕотуттан Ульяна уонна Гурий эдэр саастарыгар ыалдьан
суох буолбутгара. Кыра кыыһа Татьяна аҕатын утумнаан учуутал идэлэммитэ. Мин
поэзияҕа, кыраайы үөрэтиигэ, уола Яков прозаҕа кинигэлэрдээхпит. Бары Дьокуускай-
га олоробут. Афанасий Кононович билигин тоҕус сиэннээх, түөрт хос сиэннээх.
Педагогическай үлэ бэтэрээнэ, РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, кыраайы
үөрэтээччи, прозаик, публицист, тыылга, үлэ фронугар сылдьыбыт сэрии сылларын

255