Page 261 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ
P. 261
ТҮҮЛЭЭХ нэһилиэгэ
Үрэх баһын мункук-тэнкик оҕото Митя Алексеев 1947 с. Түүлээх оскуолатыгар
үөрэнэ киирбитэ. Ол туһунан кини маннык кэпсиир: «Миигин атырдьах ыйын 31
күнүгэр ийэм оҕустаах сыарҕанан тиэйэн киллэрбитэ. Ол эргинтэн мин соҕотох эрэ
үөрэнэ барбытым. Таайым Мэхээс тэтиҥ маһы суоран сыарҕаҕа дьаптал оҥорбута.
Онно утуйар таҥаспын укпуттара уонна сыарҕаҕа ороммун тиэйбиттэрэ. Аара баран
иһэн Балаҕаннаах диэн алааска тохтоон чэйдээн ааспыппыт. Кылаайыга киэһэ тиий-
биппит.
Кылаайыга оччолорго үс эрэ ыал дьиэтэ, маҕаһыын, интэринээт уонна оскуола
бааллара. Арай көрбүтүм, доҕор, оскуола дьиэтэ бу түннүгэ улаханыын! Саҥабыттан
маппытым. Сөхпүтүм-махтайбытым. Хата, тута интэринээт аһаҕас эбит. Миигин ийэм
онно олохтоото. Ол кэннэ оҕолору көрө турдахпына, арай суох буолан хаалбыт. Мин,
сарылыы түһээт, дьиэм диэки суолга сүүрдүм, ону улахан уолаттар тутан ыллылар. Дьэ
оннук хаатан, оскуола диэннэригэр ньулубуой кылааска үөрэҕим саҕаланна. Кылаас-
пытыгар аҕыйахпыт. Иван Иванович Васильев диэн учууталлаахпыт. Мин Ушницкай
Алеша диэн уоллуун табаарыстастым. Онтум маҕаһыын сэбиэдиссэйин сиэнэ. Били-
гин саныырбынан, ити аан дойдуга тахсыбыт игирэ Ушницкайдар диэннэргэ майгын-
ныыр дьүһүннээх уол этэ. Эһэлэрэ буолуо. Онтум сотору буолаат, ийэтэ кэргэн тахсан
көһөн баран хаалта. Онтон ыла көрсүбэтэҕим. Кини кэннэ аймаҕым кыыстыын Аржа-
кова Мотя диэни кытта табаарыстаһар этим. Кини эдьиийбит Мааппа Стрекаловская
эдьиийин кыыһа этэ. Кэлин Верхоянскайга баран ыал буолан олорбута. Начаалынайы
бүтэрбиппит кэннэ элбэх учуутал үөрэтэр буолбута: Васильев Константин Егорович
диэн Ленинград куоракка үөрэҕи бүтэрбит киһи нуучча тылыгар, Мотрена Константи-
новна Копырина математикаҕа, Таатта Чөркөөҕүттэн сылдьар эдэркээн Акулина Фе-
доровна Филатова биологияҕа. Ол гынан сэттэ кылааһы бүтэрэн баран, Мүрү орто
оскуолатыгар салгыы үөрэммитим». Ити курдук интэринээккэ эҥээрдэһэн, үөлээн-
нээхтэрин кытта эн-мин дэһэн, бодоруһан, үчүгэй учууталларга үөрэнэн, оройуон
киинигэр Митя хоп курдук бэлэмнээх тиийдэҕэ.
Онтон убайа Конон Степанович Алексеев (22.09.1937-22.06.2000) ыарыһах буолан,
быраатыттан хойутаан уон бииригэр оскуолаҕа киирбитэ эрээри, сэттэ кылааһы бүтэр-
бэккэ уурайбыта. Ити да гыннар кини, айылҕаттан бэриллибит дьоҕурун бэйэтэ са-
йыннаран, уһун сылларга уһук нэһилиэк бастыҥ сырдатааччыта, солбуллубат суруксу-
та буолбута. «Биэстээх, аҕыстаах сылдьан дьиэ ис-тас үлэтин толорорбут, бааһынаттан
сиэмэ итигэстээн бурдук тардарбыт. Сайынын өрүүтүн атах сыгынньаҕын сылдьарбыт.
Таҥнар таҥас диэн суоҕун кэриэтэ этэ. Ол бурдук тардар тааспытын билигин көрдөххө
сөбүгэр да соҕус эбит да, кыайымына муҥнанарбыт. Аны ол итигэстээбит сиэмэбитин
быстах, тутах санаалаах салайааччылар сүгүн хомуйтарбат этилэр. Итини билэр сэрии
оҕолоро ба&тлар. Ол быыһыгар Түүлээххэ үчүгэй санаалаах салайааччылар үлэлээн
ааспыттара. Уруккунан «Хаттыгы» холкуос сиригэр төрөөбүт Стрекаловская Матре-
на Васильевна дьон хоргуйан өлөөрү гыммытыгар сиэмэ түҥэтэн сууттаммыта. Атын
сирдэргэ, холобур, Хаҥалас улууһун Булгунньахтаах нэһилиэгин салайааччылара биир
да киһини хоргутан, аччыктатан өлөрбөтөхтөрө диэн иһиллэр.
Мин манныкка тохтуом этэ. Сэрии оҕото диэн үлэлиир эрэ саастаах буоллаҕына
ааҕыллыахтаах диэн алҕас. 1941 сыл иннинэ төрөөбүттэри барыларын сэрии оҕолоро
диэн ааттыахха сөп. Уйбаан Бахсылыырап 1936 сыллааҕылары сэрии кэмин оҕолоро
оҥортуохха диэн суруйар. Оттон 1937 сыллааҕы оҕо эмиэ ити кэмҥэ үлэлиирэ эбээт.
Тыыл бэтэрээнэ кыһыннары, сайыннары үлэлиир, ити туох да булкуура суох. Мин
тус бэйэм булуукка оҕус сиэппҥг, окко үлэлэспит кэмнэрбин ааҕар буоллахха. 47 сыл
үлэлээн биэнсийэҕэ таҕыстым. Итинник 1933—1936 сыллардаахха төрөөбүттэргэ тэҥ-
нэспэт буоларбытын биһиги, 1937 сыллаахха төрөөбүттэр, сөпсөспөппүт. Баара-суоҕа
биир-икки сыл араастаах, быһата, сылы сыллатааҕы оҕолор буоллахпыт дии.
Сэрии оҕото буолла да, сэрии иннинэ төрөөбүт дьон бары да буоларбыт син этэ. Со-
рохпут ити ыар кэмнэргэ оҕо сааспыт ааһан, ыарыһах, инбэлиит да буоллахпыт буолуо.
257
