Page 314 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ХОРО нэһилиэгэ

сэдээтэлинэн, биригэдьииринэн, ферма сэбиэдиссэйинэн, кьыадыапсыгынан үлэ-
лээбитэ.
1940 сыллаахха Курбуһах оскуолатыгар маҥнайгы кылааска үөрэнэ киирбитим. Эбэм
аахха олорон үөрэммитим. Онтон 1941 сыллаахха сэрии буолан, төннөн кэлбитим.
Ийэбит 1941 сыл күһүнүгэр 40 сүөһүнү үүрэн от сии Кэбээйигэ көспүтэ. Онно
биһигини, 5 оҕотун, илдьэ барбыта. Кырабыт Василий эһээхэй этэ. Дьон үксэ сэриигэ
баран, сүөһү да үүрсэр киһи суоҕа. Онон убайым Бүөтүр биһиги сүөһү үүрээччи
буолбуппут. Сирдьиппит Копырин Лэгэнтэй диэн киһи этэ. Намынан айаннаан 5-6
хонугунан 2-с Сииттэҕэ «Айаан» диэн күөл үрдүгэр тиийбиппит. Онно баар эргэ
хотону аҥаарын дьиэ, аҥаарын хотон оҥостон олорбуппут. Сайынын аҕабыт салайан
холкуостаахтар оттообуттар этэ. Күһүн отчуттар барбыттара. Аҕабыт 40 сүөһүгэ от
таһара. Аҕаспыт Шура хотон тас үлэтин толороро. Ийэбит хотон ис үлэтин үлэлиирэ.
Бүөтүр биһиги олорор сирбититтэн 7 км ыраах оскуолаҕа үөрэммитэ буоларбыт, бурдук
нуорма ылаары Ол саҕана үлэлиир дьоҥҥо — 8 кг, үөрэнэр оҕолорго — 4 кг, олорор
оҕолорго — 2 кг бурдугу биэрэллэрэ. Онон биһиги ыйга нэдиэлэ курдук үөрэнэн,
испииһэккэ суруйтаран баран, төннөн кэлэн ийэбитигэр хотоҥҥо көмөлөһөрбүт.
Сайынын мэччирэҥҥэ сылдьар сүөһүлэргэ бостууктуурбут.
Миитэрэй диэн киһини көмөҕө ыыппыттара. Ол киһи сүрэҕэ суох баҕайы этэ. Кэлин
дойдутугар төннүбүтэ уонна хоргуйан өлбүт этэ.
Аҕабыт кыһынын куобахха туһах иитэрэ, ону Бүөтүрдүүн баран көрөрбүт, куобах
иҥнибит буоллаҕына наһаа да үөрэрбит. Куобахтан тугун да бырахпакка сиирбит.
Оһоҕоһун сааҕын сыыйан баран, кутуйатыгар уган үтэн сиирбит. Куобах атаҕын сүлэн
баран үнтү сынньан оргутан миин оҥостон иһэрбит. Ону тэҥэ муҥхаҕа сылдьара.
Биһиги эмиэ өлүү балык ылаары муҥхаҕа сылдьарбыт. Батыкпытын сиэн баран
уҥуоҕун таһааран тоҥорорбут уонна саас киллэрэн оргутан сэлиэйдээн миин оҥостор-
бут. Хаалбыт уҥуоҕун суоракка былаан сиирбит. Бүөтүр биһиги муҥхаҕа сылдьан баран
балыкпытыттан аҕыйах балыгы күрдьүккэ кистээн кэбиһэрбит. Уонна саас быстарыыга
ону киллэрэн дьоммутун үөрдэрбит. Аҕабыт булдуттан Сангаарга илдьэн атыылаан өлүү
бурдукпутун атыылаһан кэлэрэ. Лимиит бурдукпутунан хааһы оҥостон сиирбит. Дьэ
ити курдук аһаан, хоргуйбакка этэҥҥэ олорбуппут.
Кэбээйигэ 2 кыһын кыстаабыппыт. Онно биһиги таспытыгар оройуон боломуочунайа
Ильин Ылдьаа диэн киһи олорбута, кэргэнэ Татьяна диэн этэ. Ону тэҥэ биһиги курдук
сүөһү көрөн олорор Хатын Сыһыыттан ыаллар бааллара. Олортон Догдоннор диэн
ыалы өйдүүбүн.
1943 сыллаахха аҕабытын фроҥҥа ылбьптара. Ол күһүнүгэр атырдьах ыйыгар
бастакы сиэмэни быспыгтарын кэннэ дойдубутугар көһөн кэлбиппит. Биир да сүөһүнү
энчирэппэккэ дойдуларын булларбыппыт. Сүөһүлэр дойдумсахтарын онно билбитим.
Өрүһү туораан баран сүөһүлэрбит дойдуларын диэки ыстана турбуттара. Үүрүү да
наадата суох буолбута. Ханан кэлбҥгтэрин билбэтим, кэлбиппит бары бааллара.
1943 сыл күһүн оскуола аһыллыбытыгар Чараҥҥа үөрэнэ барбытым. Кэбээйигэ
үчүгэйдик үөрэммэтэх буолан, ол сыл кылааспар хаалбытым. Онон хас да сыл үөрэнэн
4 кылааһы бүтэрэн баран оскуолаттан тохтообутум.
Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан сайыҥҥы сынньалаҥҥа холкуос үлэтигэр күүс-көмө буо-
лан үлэлиирим. Сайынын от мунньарым, бугул түгэҕэ харбыырым. Күһүҥҥү кэмҥэ
сиэмэ баайыытыгар, сиэмэ түгэҕин харбааһыныгар үлэлиирим. Миигин кыгга бииргэ
Пухова Лукерья диэн кыыс үлэлэһэрэ. /Пухова Анна Ивановна балта/. Саас сиэмэ
ыһыытыгар тэлиэгэ атынан бааһынаҕа сиэмэ таһарбыт. Кууллаах сиэмэни нэһиилэ
кыайарбыт. Итии аһылыкка эмиэ үлэлиир этибит. Үлэһиттэри аһатарбыт. Ол быыһыгар
чуурканы эрбиирбит.
Онон сэрии кэмигэр оҕо сааһым ааһан оҕо курдук оонньуу диэни билбэтэҕим. Наар
улахан дьону кытта үлэлээн тахсарбьгг.

310