Page 344 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ЧЭРИ1СГЭЙ нэһилиэгэ

Сэрии туоһутунан буолбут Америкаттан (Аляскаттан) перегоннанан кэлэр үстүү
бөлөҕүнэн үс муннуктуу хатлааны хайа суруйан Малтахааны үрдүнэн көтөн ааһар бойо-
буой сөмөлүөттэри харахпыт далыттан сүтүөр диэри батыһыннара көрөн хааларбыт...
Мантан ылата сэрии историяҕа эрэ хаалбыта, ол эрээри сэрии дуораана, мөлүйүөнүнэн
дьон дьылҕата, урусхалланыы, аддьаныы-кээһэнии, олох айгырааһына өтөрүнэн оспот
сүрэх бааһа, ыар баттык буолан уонунан сылларга олох устун айаннаһа турбута...
Сэрии кэминээҕи олоҕу уонна оҕо сааспын бу одоҥ-додоҥ аҕынным. Кэлин бэйэм
үөрэхпэр үчүгэй буолан, олоххо, үөрэххэ тардыһан, СГУ-ну бүтэрбитим. Нуучча тылын
учууталынан уонна хаһыакка эҥин үлэлээн биэнсийэҕэ тахсыбьггым. Кэргэннээхпин,
икки уолум үлэһиттэр, сиэннэрбин көрсөбүн. Дойдубар арыый эдэр-сэнэх эрдэххэ,
дьонум баалларыгар кэлэ сылдьарым. Бар дьоммун, бииргэ үөскээбит үөлээннээхтэр-
бин өйдүүбүн, саныыбын, ахтабын.
Граф Б и эр эгэ, 2 0 0 9 с.

Соловьева Варвара Андреевна

Мин 1935 сыллаахха Хайахтаах диэн сиргэ төрөөбүтүм. Аҕам
аата Соловьев Андрей Петрович, ийэм Соловьева Мария Ин-
нокентьевна. Мин ийэбиттэн соҕотох оҕобун, ийэм элбэхтэ
оҕоломмута да, соҕотох мин ордон хаалбыппын. 1941 сыллаах-
ха сайын наһаа куйаас күҥҥэ сэрии буолбут диэн сураҕы ис-
тибиппит, мин онно 6 саастаах этим, син өйдүүр буоллаҕым,
бары наһаа соһуйбуппут. Мин аҕабын кытта бииргэ төрөөбүт
Биэрэ диэн эмээхсин баар этэ, кини уолаттарын сэриигэ ыҥыр-
быттара, бастаан Бүөтүр барбыта, онтон кыра Бүөтүскэ. Кыра
Бүөтүскэни сэриигэ атаарарга аймахтара Туола сайылыкка кэл-
биттэрэ, онно аҕабын кытта бииргэ төрөөбүт Соловьев Петр Пе-
трович хантан эрэ биир бытыылка буокканы булбут этэ. Биһи-
ги оҕолор: улахан Бүөтүскэ кыыһа Мария, таптал аата Чүүччү,
миигин буоллаҕына Боччук диэн ааттаабыттара, сэриигэ барар аччыгый Бүөтүскэ балта
Балбаара-Чыбылаан диэн уонна Омос буоламмыт, ыаҕайанан уу баһа барбыппыт. Ол
баран иһэммит көрдөхпүтүнэ, булгунньах үрдүгэр тахсаннар ол бытыылкаларын ис-
питтэрэ, титирик төбөтүгэр таҥнары иилэн кэбиспиттэрэ. Аччыгый Бүөтүскэ сэриит-
тэн эргиллэн кэллэхпинэ көрүөм диэбит. Уонна өссө кэллэхпинэ көрүөм диэн аан
үрдүгэр эмиэ аатын суруйан хаалларбыт. Онтон аттаах дьон кэлэн кыра Бүөтүскэни
Бороҕоҥҥо илдьэ барбыттара. Бүөтүскэ син дьонугар сурук суруйар эбит, ону балта
Бачбаара ааҕара. 1943 сыллаахха араанньа буолан госпитальга киирбит, үтүөрэн баран
эмиэ сэриигэ барбыт. Кини сэрииттэн төннүбэтэҕэ, өлбүтүн туһунан Дүпсүн нэһилиэ-
гэр сэбиэккэ сурук кэлбит. Суругу ийэтигэр көрдөрбөтөхтөр, айманыа диэннэр. Ийэтэ
барахсан уолун кэтэһэр эбит, төһө да иһигэр оҕом суох буолта, өлбүтэ буолуо диэн
сэрэйдэр даҕаны, син биир оҕотун күүтэр эбит.
1942 сыллаахха арай аҕабын сэриигэ ыҥырбыттар, мин ону билбэппин. Үөһээ Кэтэх
диэн биһиги кыстыыр сирдээх этибит, онно олордохпутуна, ийэм арай баахыла оҥоро
олорор эбит, аҕабар өйүө гынан ыытаары. Ону мин наһаа уһуннук көрөн турдум, ийэм
буолтаҕына тугу да саҥарбат. Онтон дьэ аҕаҕын сэриигэ ыҥырдылар диэтэ.
Аҕабын комиссияҕа көрдөрө тиийбитигэр, эн үлэһит, наһаа доруобай киһи эбик-
кин. бараҥҥын холкуоскар оттоо-мастаа, балыктаа диэбиттэр. Ол иһин төннөн кэл-
бит. Онон ийэм үөрдэҕэ дии, бастаан наһаа хомойбута быһыылаах, мин көрөн турар
буоламмын тугу да саҥарбатаҕа, кэнники эппитэ. Аҕам Кэтэх диэн кыстыыр дьиэби-
тигэр саха оһоҕун оннугар нуучча оһоҕун туппута, ону эбэм: «Оо, дьэ бу, туох ааттаах
көҥдөй оһоҕу тутта, ханан илиибитин ититэбит, хантан ол көхсүбүтүн ититэбит, тоҥон

340