Page 342 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ЧЭРИ1СГЭЙ нэһилиэгэ

риттэн букатын барбыта үс сыла ааста. Петр Николаевич оҕолоругар-сиэннэригэр ийэ-
лэрин-эбэлэрин суохтаппат туһугар дьиэтигэр олорор, көмө-тирэх буолар. Алта оҕото
ыал буолан, 15 сиэни, 2 хос сиэни бэлэхтээтилэр. Инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатын курдук,
сэрии кэмигэр төгүрүк тулаайах хаалбыт, олох ыараханын-үчүгэйин этинэн-хаанынан
билбит Бүөтүр оҕо, бүгүн барыга бары көхтөөх, Петр Николаевич Лукачевскай — 75
саастаах кырдьаҕас бэтэрээн, нэһилиэк биир тарбахха баттанар актыбыыһа.

Мария Иванова, 2 0 1 5 с.

Соловьев Андрей Прокопьевич

Мин аҕам Соловьев Наум Прокопьевич — Баатаҕай нэһилиэгин аатырбыт олоҥ-
хоһута. Ийэм Марфа Фомична (Куома кыыһа) үс саастаахпар аҕабыттан арахсан,
дойдутугар Чэриктэйгэ кэлбиппит. Сэрии сылларын инниттэн эбэм Сыроватская Ма-
рия Михайловна оскуолаҕа остуорастыыр этэ. Сэриигэ барааччылары атаарбыттарын
көрөн турардаахпын. Малтахааҥҥа оскуола таһыгар интэринээт дьиэтэ, ампаар уонна
үрдүк булуус ампаара баара. Ол булууска Уйбаан Дырабыанабыс кэргэнэ Матырыас
нэһилиэнньэттэн арыы тутан түһэрэрэ. Булуус ампаар иннигэр халанча баара. Сэрии-
гэ барааччылар, атаарааччылар ол халанчаҕа мустубуттара. Дьон халанчаҕа тахса-тах-
са тыл эппиттэрэ. Онтон аамылаһыы, ытаһыы-соҥоһуу буолбута. Биир дьахтар сиргэ
төкүнүйэ сылдьан мэнэрийбитин онно көрбүтүм. Сахаларга оннук ньиэрбэ ыарыыта
баарын хойут билбитим. Барааччылары атаарааччылар аарааҥҥа диэри батыһан бар-
быттара. Ол ыҥырыыга барбыттартан үгүстэрэ эргиллибэтэхтэрэ. Эбэм биир уолугар
Дьөгүөргэ «хара» сурук кэлбитэ. Ол курдук, «хара» суруктары тутааччылары ыар аһыы,
сүрэх кыланыыта өргө диэри аймаабьгга. Онтон иккис уола Ньукулай (Ньукууска) сэ-
рииттэн сыыйыллан кэлбитэ. Утатан ат туйаҕын оннугар олорон хаалбыт, кирдээх ууну
ыксаан иһэн, онтон дизентериялаан, үргүлдьү доруобуйатыгар оҕустаран, сыккырыыр
дууһата эрэ кэлэр. Өр буолбатаҕа, ийэтин илиитигэр киирэн өлөөхтөөбүтэ. Мин ийэ-
бинээн биир күн Куома өтөҕүттэн оттоон кэлиибитигэр быстаахтаабыт этэ.
Билиҥҥи бөһүөлэк суоҕа, онон оскуолаҕа, үлэҕэ хас да биэрэстэлээх сиртэн сыл-
дьарбыт. Ыраах олорооччулар оҕолорун чугаһатан ыалга олордоллоро. Оччолорго элбэх
баҕайы дьон хайдах кыараҕас дьиэҕэ батан хонорбутун сөҕөбүн. Былыр-былыргыттан
сахатар симсэн, дьукаахтаһан олорон кэлбит үгэспит туһалыыра буолуо.
Сэрии кэмигэр оскуола оҕолорун барыларын үлэлэтэллэрэ. Мин сир тиэриитигэр
Дьаакып оҕонньорго оҕус сиэппитим. Сатаабатым, иһинэн-таһынан булуугу киллэрэ-
рим-таһаарарым, ол быыһыгар сүрэҕэлдьээн, ардыгар уһуннук үлэлиирбиттэн утуктаан
да ыларым кэмнээх буолуо дуо... Хата, оҕонньорум сээн, бу кыра оҕо хайаан сатыаҕай,
кыайыаҕай диэбэтэҕин да иһин, мин туспар арыый сымнаан, син эллэһэн-эллэһэн
Маанды, Соһолоох сонуоктарын тиэрбиппитин өйдүүбүн.
Кураан сайын буолан, сир-дойду курааннаан, онуоха эбии аһыҥа ааҥнаан, куба-
рыччы кууран-хатан, мэктиэтигэр кытаран хаалбыта. Оннук сайын Дьэлигэ окко оҕус
сиэтэбин. Дьэлигэ үрэх сир буолан, от син үүммүт этэ. Атахпытыгар сүөһү тириитит-
тэн быһан, бүүйэ баайан олооччу диэни кэтэбит. Уулаах, инчэҕэй сири (ходуһаны) иҥ-
нибэккэ биир кэм кэтэ сылдьабыт, хата сөрүүнэ туох да ааттаах. Биир сайын бадьайаҕа
(водило) оҕус үүрээччинэн сырыттым. Бурдук тартарабыт. Мээккэлэммит бурдугу дьон
көлөлөөх кэлэн тиэйэн бараллара. Аһыҥаны утары охсуһан ханааба хаһаллара. Ол ха-
нааба дириҥэ 80, кэтитэ 90 см буолара. Туох да кэмэ суох аһыҥа түһэн өлбүт буолара.
Дьэ уонна сайын оҕолор моҕотойу (дьирикини), күтэри бултаан тириитин маҕаһыыҥҥа
туттарарбыт уонна эмтээх оту, кииһилэни, чучунааҕы хомуйарбыт, ол эмиэ былааннаах
үлэ этэ. Оннук уһун сайыны быһа үлэлээн, күһүн хойут үөрэнэ кэлэрбит.
Мин 1942 сыллаахха аан бастаан оскуола боруогун атыллаабытым. Учууталым Троев
Иннокентий Михайлович, мөҕөр-этэр диэни битбэт, оҕолорго элэккэй сыһыаннаах

338