Page 86 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ нэһилиэгэ

лан олорбута. Саппаас аспыт сыыһа бүтэн барбыта. Дьолго, аҕабыт өрүһүнэн, бытаан-
нык чөлүгэр түһэн испитэ.
1942—1943 сыл кыһына олус ыараабыта. Аһыыр ас быстыбыта. Аччыктааһын са-
тыылаан, өлүү-сүтүү да тахсыбыта. Биһиги таайбыт Василий Сергеевич Сыроватскай
Кэбээйигэ обгцественнай сүөһү кыстыгын тэрийэ олорон, нэһилиэгэр бүрүүкээбит
ыарахан балаһыанньаны билсэн баран, оройуон салалтатыгар туруорсан, II Лөгөй нэһи-
лиэгиттэн хаһаайыстыбаннай үлэҕэ уопуттаах Петр Михайлович Бурнашеву холкуос
бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлинэн анаттарбыта. Бэрт номоҕон, киһи кыһалҕатын
ис сүрэҕиттэн ылынар, кыалларынан көмөнү оҥоро сатыыр бэрэссэдээтэл кэлбит диэн
сурах тарҕаммыта. Кини миэстэтигэр быһыыны-майгыны билсээт, оройуон салалтаты-
гар туруорсан, эбии лимиит анатан, сүөһү өлүктэрин астатан, ыскылаакка уурдаран,
нуормалаан нэрээт быһыытынан түҥэттэрэн, кэлбит лимииттэн бурдук түҥэтэн маас-
сабай хоргуйууну тохтоппута.
Холкуос бырабылыанньата оччолорго Алексей Ушницкайдаах дьиэлэригэр үлэ-
лиирэ. Ийэм миигин саҥа бэрэссэдээтэлтэн собулҕа этигэр көҥүл ыллара ыыппыта.
Урут бу дьиэҕэ сылдьар буоламмын уонна аһыыр ас быстыбытынан улгум соҕустук
кэлэммин дьиэҕи киирбитим. Уҥа диэки остуолга маҥан баттахтаах, сула көрүҥнээх,
үрдүк муруннаах, оҕо улаханнык толло көрбөт киһитэ сурук суруйа олороро. Оргууй
аҕай остуолга чугаһааммын саҥата суох турдум. Киһим суруйарын тохтотон мин диэки
сымнаҕастык: «Тукаам, туохха кэллиҥ?» — диэн ыйыппыта. Мин кэлбит наадабын эп-
пиппэр, киһим лоскуй кумааҕыга ыраас буочарынан 5 киилэ собулҕаны ыларга көҥүл
биэрдэ. Ити курдук өр буола-буола собулҕа көҥүллэтэн тыыммытын уһатыммыппыт.
1943 сыл сааһыгар куула сир бүтүннүүтэ хаардаах сыттаҕына, халдьаайы харалдьыга
балай да тахсан, үрэххэ уу киирээри гынан эрдэҕинэ, биир субуота күн үөрэх кэннит-
тэн аҕам Мыла үрэх үөһэ төбөтүгэр турар Дэллэримэ күөл илин толоонугар өлбүт сыл-
гы сэмнэҕэ баарын истэн, миигин илдьэ барар буолбута. Күн балай да аллара түспүтэ.
Икки көстөн ордук сири сатыылаан, Лосхойго сырдыкка тиийбиппит. Дэллэримэ илин
баһынааҕы кыра ампаарга кыһын хаалларыллыбыт тар хоһуогун булан, үрдэ сатгын-
наан хойдо ирбитин сотон ылан сиэбитим көхсүбэр туран, үрэххэ киирэн хаардаах
уунан аһарынан, аһаабыт курдук буолтум уонна быдан сэниэлэммитим.
Толоон н о сытар өлүккэ тиийиибитигэр, борук-сорук буола охсубута. Улахан кутааны
оттоот, өлүктэн быһыта охсон, сулуйан солууру толору күөс өрбүппүт. Арҕааттан балай-
да тыаллаах этэ. Онтон хаххалатан сылгы тириитин ылан маска тиирбиппит уонна ол
күлүгэр түүнү быһа сэмнэҕи сулуйан, тохтоло суох уот оттон өлүк тобоҕун бүтүннүүтүн
буһарбыгшыт. Силиитин охсон сиэбиппит амтаннаах этэ. Ол иһин кыыл-сүөл кыһыны
быһа өлүгү ый-күн ыһыаҕа оҥорбут этилэрэ. Сарсыарда күн итийиитэ тиириллибит
тириини устан ылан, бысталаан кыйахалаан буһарбыппыт. Күн ортото ааһыыта булум-
ньубутун үллэстэн, мин кэлбит суолбунан, оттон аҕам сылгы суолун батыһан Лампаары-
кыга барбыта. Иккиэн да таһаҕас оҥостор сүгэһэрдэммиппит. Тото-хана аһаабыт киһи
быһыытынан, сынньанан ылаат, дьиэм диэки дьулуруйан испитим.
Ол иһэн Хотон үрэх илин сыырын тэллэҕэр уҥуохтаах отон уга харааран сытарыгар
таһаҕаспын устан, сыттанан сыта түһэн ылар санааланан сынньанаарыбын... утуйан
хаалбыппын. Ол сыттахпына, ким эрэ чуор куолаһа: «Нохоо, күн киэһэрбит!» — диэн
саҥарбытыгар, ойон турбутум. Күн хайы-сах тииттэр төбөлөрүгэр түспүт этэ. Аны
санаатахха, тоҥ сиргэ ырыган, аанньа утуйбатах оҕо уһуннук сытан, тоҥон ыарыы-
га тэптэрбэт быатыгар аанньалым араҥаччылаан уһугуннарбытын курдук астына са-
ныыбын.
Күн киириитэ сүгэһэр бөҕөлөөх дьиэбэр кэлбиппин, ийэм барахсан үөрэ көрсөн,
аҕалбыт аспьптан аһаан утуйбуппут. Бу сырыыга балай да өр ыһыктанар түгэн ити
курдук тиксибитэ.
Ыарахан 1942—1943 сыллаах кыһын ааһан, нэһиилэ уйуктаһан күөххэ үктэммиппит.

82