Page 87 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ нэһилиэгэ

Ол сыл мин үһүс кылааһы бүтэрбитим. Оо, ама ааспытын иһин ыарахан этэ. Ону-ма-
ны аһаан, хайдах тулуйан, тыыннаах хаалбыппытын сөҕө саныыбын.
Күөллэр ырбыылара кэҥээбитэ, тахсыы балыгын бултаан тото-хана сиэн эрдэхпи-
тинэ, ыһыыны түмүктээн, оҕуруот аһын үүннэриэхтээх Мүрү илин баһыгар бири-
гээдэҕэ ананан үлэлээри саҥа тэринэн истэхпитинэ, биир күн биригэдьиирбит Афа-
насий Михайлович Куличкин ийэлээх аҕабытын үлэ фронугар ыҥырыллыбыттарын
туһунан бэбиэскэни туттарбыта. Оҕолортон улаханнара буоламмын, төрөппүттэрбэр
кэлбит бэбиэскэттэн улаханнык долгуйан, ыраас халлааҥҥа эппит этиҥнии, тулаайах
хаалартан муҥутах сытыы курус санаалара этим сааһынан быһа охсон киирбиттэрэ.
Уоттаах сэрии үгэннээн бара турара. Үөһэттэн кэлбит дьаһалтан куотуна сатыырга өй
тиийбэт этэ. Уку-сакы хоноот, куру-сары хомунан, сарсыарда үһүө буолан, 8 км сиргэ
сатыылаан, холкуос бырабылыанньатыгар, сельскэй сэбиэккэ сырыттыбыт. Онно кыра
Николай государственнай интэринээккэ, балтыбыт Варя дьааһьиаҕа, судаарыстыба
көрүүтүгэр хаалалларын, оттон мин, «улахан киһи», холкуоска үлэлиэхтээҕим туһунан
мас-таас курдук дьаһайбыттара. Оскуола тарҕаабыт буолан, холкуос интэринээт дьиэ-
тигэр аҕалбыт балыкпытын буһаран сиэбиппит. Саҥата, кэпсэтиитэ суох хомуммуппут.
Ийэлээх аҕабыт үлэ фронугар барыахтаах күнэ сарсыардаттан ырааһа, кыырпах да
былыта суоҕа билигин харахпар бу баардыы көстөр. Бириэмэ түргэнник ааһар, арах-
сар чааспьгг тиийэн кэлбитэ. Билигин эргитэ санаан көрдөххө, биһиги төрөппүттэрбит
оҕолоруттан арахсалларыгар аймамматахтара, баҕар, төрөөбүт түөлбэлэригэр эргиллэн,
инники олохторо өссө сырдык буоларыгар эрэллээхтэрэ эбэтэр аас-туор олохтон госу-
дарство хааччыйыытыгар киирэллэриттэн астыммыттыы уйадыйан, ытыы-соҥуу бар-
батах буолуохтаахтар. Оҕолор чөмөхтөһөн турдахпытына, аҕабыт кууһан ылбыта уонна
ыга тардан кэтэхпититтэн сыллаан ылбыта. Оттон ийэбит бэйэтигэр ыга кууһан уурата-
лаат, икки илиитинэн төбөбүтүттэн тайанан туран, күн тахсар саҕаҕын диэки хайыһан
киэҥ харахтарыгар толору ууну баһан, саҥата суох туран, тугу санаабытын чуолкай
этэр кыаллыбат. Бука, үрдүк Айыылартан арчылааһыны көрдөспүт буолуохтаах, тоҕо
эрэ, уостара ибигирээбит түгэннэрин бэлиэтии көрбүтүм. Ити курдук, барбыттара эрэ
баар. Ууга тааһы бырахпыттыы туох да сурах-садьык иһиллибэтэҕэ: сайын устатыгар
дьоммут ханна тиийбиттэрин букатын билбэтэхпит. Санаан көрдөххө, сиртэн халлаан
төһө ырааҕый да, ол курдук төрөппүттэрбит ханна, тугу гына сылдьалларын истэр,
билэр кыаллыбат этэ.
«Улахан киһи» олоруом дуо? Төһө даҕаны ыар санаа баттаатар, оҕо-оҕо курдук иһим
тотто да, үлэттэн үлэҕэ сылдьарым, күн-дьыл ааһан испитэ.
Ол сайын саҕаланыытыгар дьон-сэргэ кураан салҕанар буолла, алаастарга аһыҥа
туран эрэрин туһунан олус хараастан кэпсэтэ олордохторуна, сылаас этиҥнээх ардах
тоҕу түһэн ааспыта. Онно тута кырдьаҕастар этиҥ халлаан оройугар бэркэ саайыллан
ааста дэспиттэрэ уонна тугу эрэ күүтэрдии халлааны одууласпыттара. Санаабыт курдук,
салҕаан илгэлээх үтүөкэн ардахтар түспүттэриттэн, сир-дойду чэлгийэ түспүтэ. Аһыҥа-
лар окко тахсан, халлааны одуулаабытынан өлөн хаалбыттара. Үтүөкэн, үүнүүлээх са-
йын буолбута.
Сааскы балык ыамыгар бултаабыт ардьаларбытыгар бэс ыамыгар балайда бултуйбуп-
пут. Онтон аны от хомуура саҕаламмыта. Ийэм барахсан тигэн хаатларбыт этэрбэһэ атах-
ха иҥнибэт буолбута. Атах сыгынньах туран хаалбытым. Атах сыгынньах оҕону аһынар
кэлиэ дуо, иэдэйбиккин да диэн ким даҕаны аһыммат, үлэттэн туора турбакка дьону
кьпта тэҥҥэ барсан испитим. Баастаах атах түүнүн тииһигирэн утуппакка муҥнуура. Ол
сылдьан дьэ ийэ барахсан аттьҥар суоҕа, кини хараҕын далыттан тахсан тулаайахсыйыы,
ийэ астаабыт аһа суоҕа, таҥас-сап хаар уулларын курдук санныгыттан ньылбырыйан, ал-
дьаныьҥа наһаа куһаҕан этэ. Дьон көрбөтүгэр, тула өттүбүн өҥөнөн баран, ис-испиттэн
хараастан ытыырым да, ийэм барахсан ханна сылдьарын билбэт буоламмын, хараастан
тохтоон хааларым. Онтон эмиэ айаннаан иһэн эбэтэр үлэлии сылдьан атахпын туохха
эмэ өлөрдөхпүнэ, ийэбин хаттаан санаан кэлэрим, уйадыйарым.

83