Page 156 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭЭРИЙЭ нэһилиэгэ

ницкай мин аҕабын 1974-85 сылларга «Дүпсүн» сопхуоска үлэлиирин тухары бэйэтин
«кырдьыктан уҥа-хаҥас халбаҥнаабат позициялаах тэрийээччи, салайааччы быһыы-
тынан көрдөрдө» диэн сыаналаабыта, кини маассабайын, дьоҥҥо болҕомтолооҕун,
ылыннарыылаах тылын-өһүн бэлиэтээбитэ.
Куоракка киирэн, аҕам куорат тэрилтэлэригэр вахтердаабыта. Куруук суруйар, ааҕар
киһи (оройуон, өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар өр корреспонденнаабыта) дьуһуурус-
туба кэмигэр да таах олорбото. Иллэҥ кэмигэр сүрэҕин баҕатынан Госархив, Пуш-
кин аатынан библиотека матырыйаалларын хас да сыл хасыһан, Бээрийэ оскуолата
хаһан тэриллибитин чопчу чуолкайдаан, кини 1890 сылтан 1945 сылга диэри история-
тын ырылыччы көрдөрөн, кинигэ суруйбута уонна төрөөбүт оскуолатын 100 сыллаах
үбүлүөйүн 1990 сыллаахха туруорсан туран тэрийсибитэ. Кинигэ тахсыытыгар балта
Марина Иннокентьевна Охлопкова сүүрэн-көтөн, силигин ситэрэн, улахан көмөнү
оҥорбута, бу оскуолаттан Сэбиэскэй Сойуус Геройа В.Д. Лонгинов үөрэнэн тахсыбы-
тын сиһилии суруйбута.
Ол кэннэ «Бээрийэ нэһилиэгин историятыттан» диэн 1840-1941 сс. кэрчиктэрин
сырдатар иккис документальнай кинигэтин 1995 сьшлаахха Улуу Кыайыы 50 сылыгар
анаан бэчээттэппитэ. Кинигэ презентациятыгар болдьоон, Бээрийэ кыраайы үөрэтэр
историческай музейа 1996 сьшга муус устарга арыллыбыта.
Сыыйа аҕам доруобуйата лаппа мөлтөөн, архыыптан булбут өссө сэттэ сүдү маты-
рыйаалын кинигэҕэ кыайан киллэрбэтэҕэ, ол иһин олору кинигэлии оҥорон, музейга
бэлэхтээбитэ.
Бу иккис кинигэтин Багдарыын Сүлбэ «Саха сирэ» хаһыакка үрдүктүк сыана,таа-
быта. Ити курдук Уус Алдаҥҥа архыып докумуоннарынан бигэргэтиллибит оскуола
уонна нэһилэк историялара аан бастаан күн сирин көрбүттэрэ.
Аҕам олус үлүһүйэр өссө биир дьарыга — булт этэ. Кыайарын тухары саас, күһүн
аайы табаарыстарынаан бултуура. Онно киһи итэҕэйиэ да суох табыллыбыт түбэлтэлэ-
рин өлүөн эрэ иннинэ суруйбут «Омоон суолга олук ууран» диэн эриирдээх-мускуур-
даах, үөрүүлээх-көтүүлээх олоҕун туһунан уус-уран тылынан суруйбут кинигэтигэр
ахтан ааспыта. Билигин санаатахха, дэгиттэр элбэх дьоҕурдаах киһи үөскээн, онтун
үксүн сайыннарбакка, олорон ааспыт эбит. Уҥуоҕа ортоттон кыра да буоллар, бэйэтин
лаппа кыанар, үчүгэйдик ыллыыр, гармошкаҕа, мандолинаҕа, сценкаларга итэҕэтии-
лээхтик оонньуур, бэркэ уруһуйдуур, хомоҕой уус тыллаах, суруйар, айар дьоҕурдаах,
кими баҕарар кытта өйдөһөр элбэх билиилээх, дьоҥҥо барытыгар элэккэй, олус көнө,
үөрүнньэҥ сүрэхтээх киһи этэ. Ийэм халыҥ аймаҕа кинини хара маҥнайгыттан күн
бүгүнүгэр диэри «күндү күтүөт» диэнтэн атыннык ааттаабат.
Онон, мин аҕам сиргэ төрөөн, олох аһыытын-ньулуунун барытын амсайан, Дьылҕа
Хаан анаан ыыппыт буомнарын чиэстээхтик туораан, төрөөбүт норуотун, дойдутун
туһугар ис сүрэҕиттэн күүһүн-кыаҕын барытын ууран, киһи тэҥинэн олорбут олоҕут-
тан астынан, 70 сааһын туолаат да, биһиги кэккэбититттэн туораабыта.
Ийэм Охлопкова (Сыроватская) Анастасия Михайловна 1934 с. эмиэ Бээрийэ нэһи-
лиэгин Уус Алааһыгар төрөөбүтэ. Аҕата — Өнөр киһитэ Сыроватскай Михаил Афана-
сьевич, холкуос биир төһүү үлэһитэ, стахановеһа. Кини күүстээх үлэтин сэрии саҥа-
тыгар оройуон хаһыатыгар иккитэ хайҕаан суруйбуттарын архыыптан Охлопкова М.И.
булбута. Онно суруйбуттарынан, оччолорго эһэм үлэтин күннээҕи нуорматын 222%
куоһарар эбит.
Хомойуох иһин, эһэм барахсан, киһи угаайытыгар киирэн, уоту ыыппыт киһи бу-
руйун бэйэтигэр ылынан, 1942 с. хаайыыга баран, онтон төннүбэтэх.
Ийэтэ Сыроватская (Дегтярева) Александра Ивановна холкуоска ыанньыксытынан,
субай сүөһү көрөөччүнэн үлэлээбит. Эбэм сэрии саҕана эр дьон үлэтин толорор дьах-
таллартан биирдэстэрэ эбит: от охсуу, кэбиһии, от-мас тиэйиитэ, суол солооһуна ки-
нитэ суох буолбата үһү.

152