Page 160 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

ДҮПСҮН нэһилиэгэ

Дүпсүн нэһилиэгэ

Алексеев Иван Николаевич

Мин 1942 сьшлаахха атырдьах ыйын 10 күнүгэр Бугуйас си-
ригэр Баадьы диэн алааска төрөөбүтүм. Оҕо сааһым барыта Бу-
гуйаска ааспыта. Ол иэдээннээх сэрии сылларыгар эһэбит Уоһук
Шадрин оҕолорун биир сиргэ мунньан олорон, сүөһү ииттэн,
балыктаан, бултаан хоргуйар диэни билбэккэ улааппыппыт.
Дьоммут, холкуос туруу үлэһитгэрэ, сарсыарда халлаан суһукту-
йуутуттан хараҥа буолуор диэри үлэлээхтииллэрэ. Саха дьиэтэ,
саха оһоҕо, муус түннүк, муостата суох буор муоста — ити ба-
рыта мин оҕо сааһым үтүө өйдөбүллэрэ. Төһө да кырыымчык
олох буоллар, дьоммут кус түүтэ тэллэхтээн, тирии имитэн этэр-
бэстэнэн барыбытын таҥыннаран сырыттахтара. Ийэлэрбит ба-
рахсатгар уһун түүнү быһа оһох сырдыгар иистэнэллэрин өйдүүбүн, ол саҕана хотуобай
таҥас да суох, бэргэһэтигэр, үтүлүгэр, этэрбэһигэр, кээнчэтигэр тиийэ имитэн, сапта-
рын хатан тигэллэрэ. Билигин санаатахха, ол саҕанааҕы дьахталлар олус да үлэһит эбит-
тэр, хаһан итиччэ элбэх оҕону көрөн, холкуоска үлэлээн сылдьыбыттара буолла. Аҕалар-
быт таһырдьаттан аһыылларыгар бүтүннүү кырыа буолан киирээхтииллэрин өйдүүбүн.
Киэһэ көхсүлэринэн иттэ олорон бултаабыт куобахтарын сүлэллэрэ.
Сэриигэ таайбыт Шадрин Гаврил Иосифович кыра быраатынаан Сэмэнчиктиин
барбытгара. Баралларыгар миигин хардары-таары мээчик хапсыбыттар үһү. Ыаллар-
бытыттан ини-бии Ефимовтар сэриигэ баран суох буолбуттарын туһунан ыарахан су-
рах кэлбитэ. Таайым Хабырыыс төннөн кэлбитин кыратык өйдүүбүн. Сыыры түһэн
истэхтэринэ: «Хаһыаларый?» — дэһэллэрин. Кыра таайым сэрииттэн төннөн истэҕинэ,
кыһыылаахтык самурайдар өлөрбүттэр. Онон улахан таайым эрэ кэлбитэ. Дьоммут
наһаа хомойбуттара, ытаспыттарын өйдүүбүн. Оҕолоро кэлбититтэн да буолуо, биир-
дэрэ суох буолбутуттан да буолуо.
Сэрии да кэнниттэн оҕо, өндөйө түстэ да, туох баар үлэҕэ барытыгар үлэлиирэ.
Сарсыарда эрдэ туран, окко, сир тиэриитигэр оҕус сиэтээччи буолар. 7-8 саастаах оҕо
оҕус үрдүтгэн түспэт. Билиҥҥи курдук буолбат, үлэни хаачыстыбалаахтык толорууну
ирдииллэрэ. Оҕо хайаан да үлэлиэхтээх диэн буолара, оччотооҕу кэм оҕото көрө сыл-
дьан барытын сатыыр буола улаатара.
Мин 1952 сыллаахха ньолобуой кылааска киирбитим. Амахан алаас үрдүгэр турар кы-
ракый балаҕан н а Дабаадыма оҕолорун уопсайдарыгар олорон үөрэхпин саҕалаабытым.
Армияҕа сулууспатаан кэлээт, «Дүпсүн» сопхуоска өр сылларга бензовоз массыынаҕа
суоппардаабытым. Дүпсүҥҥэ эрэ буолбакка, оройуоҥҥа тиийэ биллибитим. Кэлин
сүүрбэччэ сыл устата сайын аайы оҕолору түмэн оттуур биригээдэ тэрийэн таһаарыы-
лаахтык үлэлээбиппит. 1987 сыллаахха звенобут сезон устата 253 тонна бастыҥ хаа-

156