Page 154 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭЭРИЙЭ нэһилиэгэ

ларын, уоралларын кириитикэлээн, сонно тута бырабылыанньа чилиэниттэн, бири-
гэдьиириттэн уһуллубут. Ол кэннэ өстүйбүт тойоттор оччолорго алта иитимньилээх
Григорий Яковлевич дьиэ кэргэнин тохсунньу тоһутгар тымныытыгар Бээрийэттэн
2 көстөөх, өтөрүнэн киһи олорботох Абытай үрэҕэр 40 субан сүөһүнү көрдөрө үүр-
бүттэр. Сут кэмигэр аччык, куһаҕан таҥастаах дьон оҕуһунан көһөн, хара тыаттан бэ-
йэлэрэ мас мастаан, өтөхтөрүн, сүөһү туруорар хотоннорун оҥостон, ириэрэн, төһөлөөх
ыараханы көрсөн биир да төбөнү итээбэккэ этэҥҥэ кыстыгы туораппыттарын ким да
билбэт. Ол олордохторуна, дьааһылаҕа хаалларбыт икки оҕолоро хоргуйан, суккуруур
эрэ тыыннара хаалбытын тиэйэн илдьэн биэрбиттэр. Ол эрэйдээхтэр уонна 18 саастаах
ыарыһах иитимньи кыыстара (эһэм убайын Семён Яковлевич улахан кыыһа Таня) хор-
гуйан, аҕыйахтыы хонугунан быысаһан, утуу-субуу өлөөхтөөбүттэр. Аҕам, 12 саастаах
уол, интэринээккэ хаалан тыыннаах ордубут. Онно сөп буолбакка, ол дьыл сайыныгар
суккуруур тыыннаах эрэ дьону (Григорийы кэргэнин уонна соҕотох уолун кытта) Ат-
дан өрүскэ балыкка ыыппыттар. Ол унньуктаах уһун айаны тулуйбакка, эһэм барахсан
тыына суолга быстыбыт.
Аҕам Чэйэ төрдүгэр балык собуотугар тиийбит. Онно балык приемгцигынан үлэлиир
Ушницкай Илья Михайлович аһынан, көрөн-харайан, уол тыыннаах хаалбыт. Аҕам ол
киһиэхэ өлүөр диэри махталын кинигэтигэр суруйбутун Илья Михайлович сыдьаанна-
рыгар тиэрдэбин.
Кэлин, кэргэнин көмөн тиийбит ийэтин кытта кинини Атдан уҥуор балыксыттарга
туораппыттар. Онно уонча хонон, дьону кытта тэҥҥэ үлэлээн, балык сиэн, дьэ киһи
буолан истэхтэринэ, рыбтрест управляющайа Максимов диэн киһи тиийэ сылдьан,
кинилэри төттөрү Бээрийэҕэ ыытарга бирикээстээбит. Айыы санаалаах биригээдэ дьо-
но (биригэдьиир — Васильев Аммос Васильевич) мин дьоммун өссө нэдиэлэ курдук
хаалларан, арыый сэниэлэммиттэрин кэннэ биирдэ ыыппыттар... Ол курдук амырыын
1943 сыл ыар тыына бу дьиэ кэргэн олоҕун урусхаллаан ааспыта.
Аҕам ийэтэ Охлопкова (Атласова) Атександра Ивановна Бороҕон улууһугар Хороҕо
1903 сыллаахха төрөөбүт. 1955 сылга диэри итигирдик холкуоска сүөһү көрөн, ыан-
ньыксыттаан үлэлээбит. 11-дэ оҕоломмутуттан мин аҕабын эрэ тутан хааллаҕа ити. Олус
киэҥ көҕүстээх, кэмнэммэт тулуурдаах, күүстээх дьулуурдаах, мындыр өйдөөх, уус-уран
тыллаах, үлэһит бэрдэ эбэбит соҕотох уолун атаҕар туруораары төһөлөөх эрэйи-буруйу,
баай-тот дьон атаҕастабылын-сэнэбилин ааспыта буолуой? Кэлин биһигини, сиэннэ-
рин, хараҕын харатын курдук бүөбэйдээбит күндү киһим өрүү мин сүрэхпэр баар. 81
сааһыгар уоллаах кийиитин илиилэригэр өлбүтэ, олоҕун тиһэх 10 сылыгар көрбөт этэ
да, дьиэ иһигэр түбүгүрэрин өлөр ыарыытыгар диэри тохтоппотоҕо.
Аҕам 7-8 сааһыттан холкуос үлэтигэр таһаҕас таһыытыгар «көлө иччитинэн», 9 саа-
һыттан сааскы ыһыыга, сайын окко оҕус сиэтээччинэн үлэҕэ көлүллүбүт. Оскуолаҕа
9 саастааҕар биэрбиттэр. Эр дьон эдэрэ, күүстээҕэ бары сэриигэ ыҥырыллан, үлү-
гэрдээх сут-кураан кэмигэр оҕо-дьахтар бары тэҥ ирдэбилинэн үлэлээбиттэрэ...
1943 сыл күһүнүгэр Бээрийэттэн 5 оҕо Танда оскуолатыгар 5-с кылааска үөрэнэ
тиийбиттэр. Аҕам интэринээккэ ылыллыбакка, эмиэ аччыктааһын ыарын этинэн-хаа-
нынан билбит. Сотору-сотору сатыы оҕолор Бээрийэҕэ төннөн, бурдук туомун тардан
өйүө гынан илдьэ бараллар үһү, ол төһө өр бараахтыай? Өктөөп бырааһынньыгын
өрөбүлүгэр эмиэ дьиэтигэр тиийбит. Сарсыныгар, сатыы айан сылаата ааһа да илик
12-лээх уолу холкуос салалтата Суоттуга бурдук тиэйтэрэ ыыппыт. Онно биир нэдиэ-
лэ сылдьыһан, Жирков Н.Г. диэн фронтовиктыын 4 көлө бурдугу Бээрийэҕэ тиэйэн
аҕалбыттар. Ол кэннэ үргүлдьү үөрэҕэр төннүбүт. Өйүөтэ аҕыйах хонугунан бүппүт.
Аҕам барахсан хоргуйан, синигэр түһэн, хорсунун киллэрэн, утуйар тэллэҕин уон-
на үөрэнэр тэрилин суулуу тутаат, интэринээт көрүдүөрүгэр олорор ыалыттан көһөн
тиийбит. Онно тиийэн, дьон соһуйар-өмүрэр, сиилиир тылын истибэт, хаҕыс хараҕын
көрбөт буола сатаан, 3 хонук олорбут. Сарсыарда эрдэ туран, повар Екатерина Софро-
нова эмээхсиҥҥэ уот оттон, уу таһан албыннаһан, хааһы буһар биэдэрэ салааһынын

150