Page 209 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

АҮПСҮН нэһилиэгэ
ОСТУОЙКА УЧААСТАГА

Протопопова (Александрова) Александра Алексеевна

Сэрии саҕаланар сылыгар иккилээх оҕо этим, инньэ гынан
сэрии ыар тыынын улаханнык өйдөөбөппүн. Биһиги аймахтан
ийэм быраата Гоголев Николай Николаевич фроҥҥа ыытыл-
лар бэбиэскэни Баатаҕай нэһилиэгин советыттан 1942 сыл
бэс ыйыгар туппут. Оччолорго кини 40 саастаах, холкуос ту-
руу үлэһитэ, уруу-аймах баар эрэ көрөр-харайар, иитэр-аһа-
тар киһитэ эбит. Алааһыттан арахсыбатах, үөрэҕэ суох, нуучча
диэни харахтаабатах тыа сахата Дьылҕа Хаан ыйааҕынан Челя-
бинскайга тиийбит. 1942 сыл балаҕан ыйын 16 күнүгэр байыас
Гоголев Сталинграды көмүскүү аттаммыт. Ол кыргыһыыга
бүлгүнүгэр бааһырыы ылан, 1943 с. госпитальга сытан эмтэнэн
баран дойдутугар төннүбүт.
ССРС Верховнай Советын Президиумун 1947 сыл бэс ыйын
6 күнүнээҕи Ыйааҕынан «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэрии-
тин кэмигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээлинэн, 1985 с. кулун тутар 11 күнүгэр
ССРС Верховнай Советын Президиумун Ыйааҕынан Аҕа дойду сэриитин уордьанын
1 степенинэн уонна да атын элбэх мэтээллэринэн наҕараадаламмыт этэ. Мин таайбын
1943 с. Дара сайылыкка олордохпуна кэлбитин өйдүүбүн. Онно хоруопкалаах рафинад
саахар аҕалбыт этэ. Онтукатын ийэм дьааһыкка уура сылдьан күҥҥэ биирдии устуу-
каны сиэтэрин, саахар олус минньигэһин, наһаа кытаанаҕын өйдүүбүн. Ийэбэр миэ-
тэрэнэн таҥас аҕалбытын остуолга тэнитэ сытыаралларын көрөммүн наһаа ымсыыр-
бытым, бөдөҥ сибэкки ойуулааҕын өйдүүбүн.
Сэрии сылларыгар Бороҕоҥҥо Нээкэ алааһыгар олоро сылдьан ийэбиниин сиэ-
мэ итигэстиир этибит. Онно биирдэ итигэстии сырыттахпытына, ийэм илиибиттэн
соһон тыаҕа таһаарбыта, онно тахсан мас кэннигэр саһан олорбуппут. Ол олордохпу-
туна, ыҥыыр аттаах киһи кэлэн ааспыта, онтон киирэммит салгыы эмиэ итигэстээ-
битинэн барбыппыт. Ону кэлин, улаатан баран истибитим, сиэмэни көҥүлэ суох
итигэстээбиттэри сууттууллар, хаайыыга ыыталлар эбит. Ол иһин саһан эрдэхпит.
Оннооҕор бэйэҥ сүөһүгүн өлөрдөххүнэ эмиэ сууттанар эбиккин.
Күҥҥэ биирдэ биир быһыы лэппиэскэ сиирбин өйдүүбүн. Ийэм ыалга бардаҕына,
былаатын төбөтүгэр баайан миэхэ кэһии, бэйэтэ сиэбэккэ, ҥтдьэ кэлэр этэ. Ол иһин
ийэм ыалга бардаҕына, кэлэрин кэтэһэр аҕай этим. Сэрии сылын кэмигэр холкуостартан
оройуон киинигэр тэрилтэлэргэ оттук мас бэлэмигэр түһээн түһэрэн ыыталлар эбит.
Аҕам Чаппаайаптан онно киирэн мас бэлэмигэр үлэлээбит. Ийэбиниин иккиэн аҕабыт
нуорматыгар аһаан-сиэн олорбуппут. Оҕо сылдьан сэрии ыар сылларын оннуктан эрэ
билбитим, бҥшгин санаатахпына, алдьархайдаах кытаанах кэмнэ олорон ааспыт эбип-
пит. Онуоха холуйдахха, билиҥҥи олоххо киһи талбытын аһыыр-сиир, таҥнар-симэнэр,
үчүгэйдик олорор эбит. Аны хаһан даҕаны сэрии буолбатыгар баҕарабын.

Сивцев Василий Дмитриевич

Аҕам Сивцев Дмитрий Евсеевич. Ийэм Сивцева Пелагея Сергеевна диэннэр. Мин
иккис оҕонон 18.04.1939 сыллаахха күн сирин көрбүтүм. Ийэм үс ыйдаахпар өлбүт.
Онтон Дорофеевтар диэн ыалга Хоптолооххо иитиэх таһаараллар. Хараҕа суох эмээх-
син (аатын билбэппин) миигин, үс ыйдаах оҕону, сэрии бүтүөр, сэттэ сааспар диэри
көрбүтэ. Таайым Ылдьаа Сергеевич Бочкарев, сэрииттэн кэлэн баран, аҕыс саастаах
оҕону Томторго детдомҥа киллэрэр. Онтон Томтор детдомун эһэн, Суоттуну кытта
холбооннор биир детдом оҥороллор. Суоттуга үс сыл олорбутум. Детдомтан таһааран

205