Page 215 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

ДҮПСҮН нэһилиэгэ

Ийэбит үөрэрин көрдөхпүтүнэ, кынаппытыгар өссө күүс эбиддэргэ дылы; оннук
биллибэт айылҕа күүстээх дьайыытын ылаҕын, инники эрэлиҥ туоларыгар саҥат-
тан-саҥа көрүүлээх санаалар киирэллэр. Ийэбит киэҥ-холку көҕүстээх, куруутун ин-
никини өтө толкуйдуур, оҕолорун, сиэннэрин, хос сиэннэрин көрөр-өйүүр, инникигэ
эрэлин сырдык мичээриттэн тута билэҕин.
Биһиги аҕабыт, эдэр сааһыгар сыыстаран, тыҥа ыарыһах буолан, үксүн балыыһаҕа
эмтэнэ сытара. Онон ийэбит хараҕын далыгар сылдьыбыт буоламмыт, ийэтэ суох та-
быллыбат курдук этибит, күн бүгүнүгэр диэри ийэбитин хараанныыбыт. Билигин кэ-
лэн ийэбит кыра сүнньүгэр сүрдээх элбэх, ыарахан үлэ сүктэриллибитин өйдүүбүт.
Уон оҕо, олор кэргэттэрэ, оҕолоро, кинилэр күннээҕи олохторун сорох быһаарыл-
лыбатах түгэннэрэ син биир ийэбитин таарыйара. Аны аҕабыт күөгэйэр күнүгэр, 52
сааһыгар сылдьан суорума суолланар.
Тээтэбит судургутунан, көнөтүнэн, кэпсээнинэн киһини эрэ умсугутара, тойон
ыҥырыалар мүөттээх сибэккигэ дьулуһалларын курдук тардара. Тээтэбит туохха бары-
тыгар сахалыы мындырдык сыһыаннаһар этэ. Кыра эрдэхпититтэн күүстээх үлэттэн
толлубакка, кыһамньылаахтык үлэлииргэ үөрэппитэ.
Арааһа, аан бастаан оччотооҕу көлүөнэ уол оҕолоро айылҕатыын алтыһыылара, булка
сыстыылара — дьирикини эккирэтииттэн, ким аан бастаан таба быраҕан түһэрэритгэн,
күтэр хороонун хаһыытган, ханнык-хайдах албаһынан түргэнник эчэйиитэ суох тутан
таһааран бултааһынтан саҕаламмыта буолаарай. Урут күтэр, дьирики тириитин туттарыы
баара, кыра да буоллар кумааҕы, уруучука, бөрүө ыларга харчыланар буоларбьгт.
Тээтэбит уолаттарын батыһыннара сылдьан эр киһи дьарыгар, үлэтигэр, сааны-сэби
сатабыллаахтык туттарга, сыал ытарга үөрэтэрэ. Үлэ араас ньыматарыгар үөрэтэрин
таһынан, ийэ айылҕаны, төрөөбүт дойдуну таптыырга, тулалыыр эйгэни, кыамматы,
мөлтөҕү аһынарга бэйэтин холобурунан такайара. Тоҕоостоох бириэмэ көһүннэр эрэ
кус оҕолуу барарбыт улахан үөрүү буолара.
Билигин санаатахха, иллэҥ буоллар эрэ, ордук ардахтаах кэмҥэ тээтэбит өйүө сыыһын,
хочулуок ылан уолаттары барыбытын хомуйан күһүҥҥү көччөххө илдьэ сылдьара. Кэ-
лин ааҕан көрдөххө, син балай эрэ отучча биэрэстэ сири хабан эргийэн кэлэр этибит.
Булт абылаҥар ылларан, төһө да сатыы сырытгарбыт, ырааҕын билбэккэ хаатарбыт уон-
на сэрэнэн тээтэбититгэн аныгыскыга эмиэ маннык барыахпыт дуо диэн улахан киһи
быһыытынан ыйытааччы этим. Кэлин, улаата быһыытыйбытым кэннэ, эрэннэҕэ буо-
луо, миигин быраатгарбын илдьэ сылдьарбын көҥүллээбитэ. Ол курдук саатган, кута-
лаах сирдэртэн, куһаҕан түгэхтээх күөллэртэн хайдах сэрэниэххэ, тугу гыныахха сөбүн
бэйэтинэн көрдөрөр, сүбэлиир үөрэтиитин түргэнник ылынарбыт, ким урут билбит бэйэ-
бэйэбититтэн үөрэнсэрбит. Тээтэбит оҕону үөрэтэргэ маастар эбит, оннук да буолан буо-
луо, сайын аайы оскуола оҕолорун от үлэтигэр сыһыаран биригээдэҕэ илдьэ сылдьара.
Аныгы кэм ыччатгара суруйуулартан, ахтыылартан ааҕан билиэххит — хайдахтаах курдук
Саха сиригэр бэйэтэ туспа сэриигэ тэҥнээх эстии-быстыы күүскэ барбытын, хоту дойду
тыйыс сиригэр аҥаардас тыыннаах буолар иһин охсуһуу, уот кураан түһэн тыа хаһаайыс-
тыбатынан дьарыкганар дьоҥҥо охсууну оҥорбутун, хантан даҕаны ас-таҥас кэлбэтэҕин,
көмө оҥоһуллубатаҕын түмүгэр төһөлөөх элбэх дойдубут дьоно суорума суолламмытгарын.
Биһиги биири кыайан өйдөөбөппүт: сэрии кэмигэр холкуостаахтарга нарком нуорма аһа
диэн көрүллүбэт эбит, оннук нуормаҕа учууталлар, тэрилтэлэр эрэ тиксэллэр эбит. Онтон
сэриигэ холкуостаахтар харыларынан үлэлээбит астара нолуок быһыьҥынан, өссө көмө
танас-сап, харчы хомуллан барара суруллар. Сэрии кэмин тыылга үлэлээн кыайыыны
уһансыбьҥ оҕолор, дьахталлар, кырдьаҕастар — оччотооҕу көлүөнэ дьоно бары государ-
ствоҕа батталга сылдьыбыттарын туоһутун курдук көрөбүт. Төһө да ааспьҥ кэм ыраатан
испитин иһин, бу кинилэр тыыл дьиҥнээх геройдара этилэр, онон кинилэр сырдык кэ-
риэстэригэр өйдөбүнньүк суруллуохтаах, ааттара хаһан да умнуллуо суохтаах.
Оҕо.юро Наталья, Михаил, Елизавета, Эдуард, Николай,
Афанасий, Варвара, Олег, Ньургустана, Лена Стручковтар
202 0 с.

211