Page 50 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БАЙАБАНТАЙ ьвһилиэгэ
Кыра да буодларбын, оҕонньоттору кытта өлүү балык ыллаттараары ийэм муҥхаҕа,
куйуурга ыытар этэ. Биирдэ Маппыайап Былаас Баһылайабыс (Тэлбээрики) куйуурга
илдьибитэ. Хас да ойбону алларан, уу булбакка мэлийэн баран, бүтэһик ойбоммутугар
уу тахсан куйуурдаабыппытыгар балык тахсан, үөрүү бөҕө буолбута. Киэһэ дьиэбэр
балыктаах кэлбиппэр, ийэм үөрбүтэ ахан. Ону бары хас да ыал үллэстэн сиэбиппит.
Улахан уолаттар Матвеев Г.П., Софронов Прокопий Васильевич ыт иччитэ оҥос-
тон, кус оҕолуу илдьэ бараллара. Миэхэ уһун быанан ыты баайаллара. Кэппит ыстаа-
ным тобугунан дулҕа сиэлигэр өр барбакка быһа кэбиллэрэ. Ол иһин ыстааммын устан
баран ыппын эккирэтэрбэр дулҕа сиэлигэр сыгынньах буутум, тобугум бааһыран ба-
ран, атаҕым бүтүннүү баас буолара. Ону иирдиллибит сүөгэй тобоҕунан эмтэнэр этим.
Атаҕым түүнү быһа итийэн-аһыйан ыалдьан эрэйдиирэ. Ол курдук эрэйдэнэн бултаа-
быт кус оҕолоруттан өлүүлэнэн кэлэммин ийэбин үөрдэр этим.
Ыал оҕолоро сөтүөлүү бараллар этэ, оттон мин ийэбин кытта үүт астаһарым, сэппэрээ-
тэр сууйарым, сүөгэй иирдиһэрим, уокка оттор мутук мутуктуурум, уу баһарым, ынах хо-
муйарым, түптэ түптэлиирим. Онон кыра да буоллар көмөлөспүт курдук сананарым.
Арыый улаатан баран оттоһор буолбутум. Ити барыта оскуолаҕа үөрэнэ киириэм
иннинэ.
Миигин оҕото суох Софронов Василий Константинович (Баһылаас) оскуолаҕа кии-
риэхпэр диэри батыһыннара сылдьан, бэйэтин араас үлэтигэр, тиргэлииргэ, күтэргэ,
моҕотойго чаархаан иитэргэ, тириитин таҥастыырга үөрэтэр этэ. Кини ону туттаран
харчы оҥосторо. Оттон мин киниэхэ сүөгэй уута биэрэр этим. Субуйааҥка сааны хай-
дах иитэн аан бастаан куһу ытарга үөрэппитэ. Тиргэлэри сарсыарда эрдэ туран көрөр
мин эбээһинэһим этэ. Кыратык күн тахсыытын куотгардыҥ да, тыҥырахтаах көтөр,
кыыллар кэлэн сииллэр этэ. Онон иҥиннэҕинэ 3-4 кустаах кэлэн үөрүү-көтүү буолара.
Аҕа дойду сэриитэ бүппүтүн да кэннэ аҕабытган өлбүтүн-тыыннааҕын туһунан туох
да биллэрии кэлбэтэҕэ.
Биһиги аттыбытыгар Халдьаайы Күрүөтэ диэн сиргэ Софронов Баһылай Баһылайа-
быс (Көмүс) кэргэнэ Натайалыын 11 оҕолорунаан олорбуттара. Тайбааһын Сайылыгар
Матвеев Петр Петрович (Тайбааһын) кэргэнэ Ааналыын 10 оҕолорунаан олорбуттара.
Мин кинилэргэ наһаа да ымсыырар этим. «Аҕаа, аҕаа» диэн аҕаларын тула көтө сырыт-
тахтарына, соҕотох буоламмын санаам санньыйара, халты хаамарым. Аҕам сэрииттэн
хаһан кэлэрин кэтэһэрим.
1951 сыл бүтэһигинэн Тарабукин Михаил Михайлович (Ачыастаайы) аармыйаттан
Үс Көлүйэҕэ кэлбитигэр, ийэм дьонтон дьалты миигин сиэтэн илдюн баран: «Бу оҕо
киһи сэриитгэн кэллэ, онон биһиги аҕабыт өлбүтэ чахчы эбит, аны кэлбэт», — диэн
баран ытаабыта, оччолорго мин 10 саастаах уол этим.
1954 сыл аҕам бииргэ төрөөбүт балта Ховрова Евдокия Дмитриевна, военкомакка
үлэлии олорон, запрос оҥорон, аҕам өлбүтүн туһунан биллэрии туппуппут. Ол бил-
лэриигэ олоҕуран, сэрии хонуутугар өлбүт буойун оҕотугар диэн пособие анаммытын
ылбыппыт. Ол биллэриигэ аҕам Ховров Александр Дмитриевич 1942 сыл тохсунньу
27 күнүгэр Тульскай уобалас Белевскэй оройуон Бабынино дэриэбинэтин өстөөхтөн
босхолооһуҥҥа ыараханнык бааһыран госпитальга сытан өлбүтүн туһунан суруллу-
бут. Аҕам көмүс уҥуоҕа Серошевскай дэриэбинэ братскай могилатыгар көмүллэ сытар,
аҕам аата көмүс буукубанан 107 нүөмэринэн суруллан турар.
Соҕотох ийэ оҕото да буолларбын үөрэнэн, Ийэ дойдубар сулууспалаан баран сал-
гыы үөрэнэн 1964 с. орто оскуоланы бүтэрэн, Новосибирскай куоракка үөрэнэ сыл-
дьан, тыа хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар Москваҕа (ВДНХ) институт салалтата
ыытан кыттыыны ылбытым. Ол сылдьан Подольск-2 куоракка байыаннай архыыпка
баран, аҕам сэрии хонуутугар өлбүтүн туһунан биллэриини ылбытым.
Кэлин үлэһит буолан баран, аҕам сэрии хонуутугар өлбүтүн туоһулуур хара сурук
кэлбитин оччотооҕу Сэбиэт дьаһалтата, ийэбин харыстаан, туттарбатахтарын, кистээ-
биттэрин туһунан дьонтон истибитим.

46