Page 49 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БАЙАБАНТАЙ нэһилиэгэ

Сэрии 1944 с. бара турар кэмигэр Халыма үрэҕэр Куртуйах Сүүрбүт диэн учаастакка
Аргунов Бүөтүр Николаевич (Сиэспэ уола Бөскөйбөх) сэриигэ бэбиэскэ тутан баран,
Бороҕоҥҥо барбакка, төттөрү 30-ча биэрэстэлээх сиргэ дьонугар сатыы түүн тиийэр.
Дьиэҕэ киирэн, умуллан эрэр көмүлүөк оһоҕун оггон, сэриигэ барар өйүө мөһөөччүк-
тээх бурдугун биэрэн баран: «Манан алаадьылааҥ уонна дьиэттэн тахсымаҥ», — диэт,
ааны таһыттан баттатан баран, 20-чэ сүөһү кыстаан турар хотонугар тиийэн кыбыыт-
тан от аҕалан хотон иһигэр симэн баран уот анньан кэбиспит уонна Аллараа Халыма
үрэҕэр кэбиһиилээх от үрдүгэр тахсан саанан бэйэтигэр тиийиммит үһү.
Ол хотоҥҥо сүөһүлэр бары буруоҕа тумнастан өлбүттэр үһү. Ону ким эрэ 3 көстөөх
сиргэ Атлараа Үрэххэ (Тиит Арыыга Иитиэххэ) баар сугулааҥнд Сэбиэккэ киирэн тыл-
лаабыт. Хамыыһыйа тахсан аахталаабыт, астатан баран, аһыйбыт эти эһиилги сыл суоту-
гар иэс ыалларынан түҥэппиттэр. Бу аһыйбыт эт дьону аччыктааһынтан быыһаабыт үһү.
Сэрииттэн кэлбит дьоннор байыаннай таҥастаах этилэр да, түөстэригэр мэтээллээх-
тэрин көрбөтөҕүм.
Тарабукин Михаил Гаврильевич сэрииттэн биир атаҕа суох кэлбитэ. Абаҕата оҕон-
ньор Тарабукин Михаил Алексеевич хатыҥ мастан баттык оҥорон биэрбитэ. Атаҕын
бааһын Атласова Устинья уонна абаҕата буолан сибиэһэй куобах тириитин уокка кэ-
риэрдэн баран эмтииллэрин көрөр этим.
1946 с. Тиит Арыыга киирээти кытта ыһыахтыыр сир оҥорбуттар этэ. Онно мин
ийэбинээн Булгунньахтаах алаастан ыһыахтыы уонна сурдьа Танасов Бүөтүр Атексее-
вич Дьоппуон сэриититтэн эргиллэн кэлбитин көрсө кэлбиппит.
Онно санныгар эриллибит сиэрэй синиэллээх, солдатскай мөһөөччүктээх сү-
гэһэрдээх, сулустаах пилоткалаах, түөһүгэр икки мэтээллээх саллаат хааман-сиимэн
тыа саҕатыгар иһэрин көрбүппүт.
Ийэм: «Дорообо», — диэбитигэр, били саллаат дорообо диэбэтэҕэ, хата: «Өлөөнө, суо-
раттааххын дуо?» — диэбитэ. Ийэм: «Тыый, ол мин билигин хантан суорат булан биэ-
риэмий», — диэбитэ. «Чэ, оччоҕо билигин эдьиийбитигэр Сахаараба Аанаҕа барыах-
ха», — диэбитэ. Эдьиийбит миискэҕэ умуһахтан элбэх да элбэх сүөгэйдээх суорат таһааран
биэрбитэ. Таайым Бүөтүр 2 хамыйах суораты баһан сиэн баран: «Хватит», — диэбитэ. Ол
суоракка наһаа ымсыырбытым да, миэхэ сиэппэтэхтэрэ, ыһыахтыыр сиргэ иппиттэрэ.
Миигин тутан кууһаары гыммытыгар, кутганан ийэбэр сөрүөстэ сылдьыбытым.
Бу ыһыахха көрдөхпүнэ, түөстэригэр мэтээллээх икки киһи эрэ баара: таайым
Бүөтүр уонна Атлааһап Ньукулай Никифорович (Чучук Уола).
Киэһэ хойут Булгунньахтаахха тиийдибит. Сэриитгэн кэлбит салтаат мөһөөччүгүн
ийэтэ Хобороос эмээхсин хостоон көрдө. Ийэтигэр хараҥа өҥнөөх ырбаахы таҥаһын
(ону өлбүтүгэр ырбаахы тигэн кэтэрдэн ыыппыттара), эдьиийигэр Өлөөнөҕө, ол аата
ийэбэр, кылабачыгас көҕөрүмтүйэн көстөр дьоппуонускай ырбаахы таҥаһын, онтон
миэхэ дьоппуон бэстилиэтин тимир сыабын биэрбитэ. Ону билиҥҥэ диэри күлүүс
быата гынан оҕолоро илдьэ сылдьаллар.
Сэрии кэмигэр солооһуҥҥа бурдук үүннэрэллэр этэ, да курааннаан үчүгэйдик
үүммэт этэ. Кыра бурдук үүммүтүн Саҕынньах Томторо диэн сиргэ Ородьумаанап
оҕонньор өтөҕүн аггыгар көлөнөн үлэлиир бадьайаҕа сиэмэ тартаран көлөһүн күнүнэн
көрөн үллэрэр этилэр. Ол уһуннук барбат этэ.
Арай биирдэ миигиттэн улахан Софронов Боруонньа (Боохой) диэн уол илдьэ баран
Кулуһа диэн алааска баар бааһынаҕа кутуйах хасааһын хаһан булаары уонна тохтубут
сиэмэ итигэстээри тиийбиппит. Ол сылдьан аттаах киһи (Кривошапкин Арамаан Про-
копьевич суотчут) иһэрин көрөн куттанан куоппуппутун өйдүүбүн.
Дьахталлары кытта үөрэ от, кииһилэ хомуйсарбыт. Ону хатаран баран суоракка, хаа-
һыга, бутугаска куталлар этэ. Отоннообуппун өйдөөбөппүн. Эбэм туулаан аһатар этэ.
Кэлин сэрии кэнниттэн куораттан Таҥааһаба Маайа кыыһа Баскыалыын уонна
Дьөгүөрдүүн көһөн кэлбиттэрэ. Кинилэр кэлэн үрэх баһын ыалыгар сайдыы бөҕөнү
көрдөрбүттэрэ: балаҕаммытын үрдүн (өһүөнү) хаһыатынан бүрүйбүттэрэ. Уонна тэл-
лэй диэн ас баарын астаан көрдөрбүттэрэ.

45