Page 47 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БАЙАБАНТАЙ нэһилиэгэ

Мин 1937 с. ыам ыйын 22 күнүгэр Уус Аддан оройуонун Тэбиик нэһилиэгэр Хаастаах
диэн алааска Новгородов Николай Елисеевич уонна Новгородова Гликерия Сергеевна
дьиэ кэргэнигэр күн сирин көрбүтүм. Ийэм 16 оҕоломмутуттан билигин иккиэйэхпит.
Балтым Анна Михайловна Неустроева Нөмүгүгэ олорор. Элбэх оҕолоох, сиэннээх.
Аҕам Новгородов Николай Елисеевич сэрии кэмигэр үлэ фронугар Иркутскай уоба-
ласка Мальтаҕа сулууспалаабыта. 1947 сыллаахха дойдутугар эргиллэн кэлбитэ. «Сонун
олох» диэн холкуоска өр сылларга дьиэ тутуутугар үлэлээбитэ.
Улахан убайым Новгородов Василий Николаевич — Япония сэриитин кыттыылааҕа,
бэтэрээнэ.
Ыраах сиргэ олорор буоламмын, оскуолаҕа хойутаан киирбитим. Оччолорго дьиэҕэ
үлэһит киһи наада буолара. Дүпсүн орто оскуолатыгар балтыбынаан Анна Михайлов-
налыын 1-Х кылаастарга 1947-1957 сс. бииргэ үөрэнэн бүтэрбиппит.
Эдьиийим Наташа, балтым Аня уонна мин кыра кылаастарга үөрэнэр кэммитигэр
«Тураҕас» диэн сайылыктан 11-12 км ыраах сиртэн күһүнүн сатыы сылдьан үөрэнэр-
бит. Сарсыарда 4-5 чааска эрдэ туран кэлэрбит. Кыһынын 5-7 км сиртэн Баты Нам-
нааҕа диэн сириттэн үөрэнэ кэлэрбит. Сарсыарда эрдэ туран, мас эрбээн, хайытан
дьиэҕэ киллэрэн кыстаан баран оскуолабытыгар барарбыт. Уруок кэнниттэн кэлээт да,
суорунаҕа бурдук тардарбыт, олбу-солбу үлэлиирбит. Ол үлэлии туран үксүгэр уруок-
путун үөрэтэрбит. Оччоҕо сарсын сиир лэппиэскэлэнэрбит.
Киэһээ аһылык кэнниттэн өрүү кэриэтэ талкыга тирии имитэрбит. Олус сылаалаах
үлэ буолара, эмиэ солбуйса сылдьан үлэлиирбит. Урут сайыҥҥы да, кыһыҥҥы да атах
таҥаһа тириини имитэн оҥоһуллара, тигиллэрэ.
Оскуолаҕа бастаан үөрэнэрбитигэр араас үөрэнэр уонна үөрэтэр тээбириннэр тиий-
бэт эбэтэр суох этилэрэ. Мас укка бөрүө кыбытан, ыга баайан уруучука оҥосторбут.
Оһох курунньугун ууга суурайан чэрэниилэ оҥосторбут. Суруйар тэтэрээт диэн суоҕа,
эргэ кинигэлэргэ суруйарбыт. Учууталбытыгар эрэ үөрэтэр кинигэлээх буолара.
Ас-таҥас тиийбэтэ сүрдээх этэ. Суумка оннугар сүгэр гына мөһөөччүк тигэллэрэ.
Кэлин араас үөрэтэр пособиелар, кинигэлэр кэлэр буолбуттара. Оскуолаҕа библио-
тека диэн баар буолбута олус үөрүүлээх этэ. Үөрэнэргэ бары кыах үөскээбитэ. Онон
үөрэнэргэ чэпчэки буолбута.
Холкуостарга үлэһит илии тиийбэт буолан, улахан кылаас оҕолорун хойутатан үөрэ-
тэллэрэ. От, бурдук, оҕуруот аһын хомуйууга туһаналлара. Саас эмиэ эрдэ үөрэнэн
бүтэрбит. Ыһыы үлэтигэр, сири хорутууга оҕус сиэггэриигэ улахан дьону тэҥҥэ, сар-
сыарда эрдэттэн киэһэ хойукка диэри үлэлэтэллэрэ.
Сайын от үлэтигэр оҕо, дьахтар, кырдьаҕас оҕонньоттор бары бүттүүн кытталлара.
От араас үлэтин барытын толороллоро: уулаах сири илиинэн охсуу, ууттан тардыы, от
мунньуута, бугуллааһын, оҕуһунан эбэтэр атынан состоруу, эбэтэр тиэйии, кэбиһии,
ардах кэмигэр күрүө тутуута. Холкуостаахтарга өрөбүл да, сынньатаҥ да диэн суоҕа.
Аччык оҕолорго ыарахан үлэ этэ.
Биир күн сылы аһатар диэн баран, барыбытын күргүөмнээх, күүстээх үлэҕэ туруо-
раллара. Күһүнүн сиэмэ хомуура буолара. Тохтубут сиэмэ куолаһын илиинэн хомуйан
биригэдьииргэ тутгарарбыт.
Хомуллубут бааһыналарга оҕо-дьахтар кутуйах, моҕотой хасааһын хороонун уһуктаах
маһынан дьөлүтэ анньан көрдөөн булан, мунньуллубут араас куолаһы бэлэми хомуйан
куулунан соһон наһыылканан дьиэбитигэр аҕаларбыт.
Оскуоланы бүтэрэн баран 1957-58 сс. Дүпсүн нэһилиэгэр электромонтердаабытым.
Ол сылдьан 1958 с. атырдьах ыйыгар Советскай Армия кэккэтигэр ыҥырыллыбытым.
Сахалинскай уобаласка Долинск куоракка отдельнай сапернай батальоҥҥа сулууспа-
лаабытым. Армияҕа сылдьар кэммэр суоппардар оскуолаларыгар үөрэппиттэрэ, суоп-
парынан үлэлээбитим. Ол сырыттахпына, оччолорго Н.С. Хрущев сокращениетыгар
түбэһэн, биһигини көһөрөн материкка ыыппыттара. Приморскай кыраайга кэлэн Го-

43