Page 79 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БАЙАВАНТАЙ нэһилиэгэ

табыллыбаюса, аһыыр-аһаабат сылдьан, Коля сотору-сотору ыалдьан алааһыгар төн-
нөн кэлэрэ. Ол да буоллар олоххо тардыһыы күүс-уох эбэн, Танда сэттэ кылаастаах
оскуолатын бүтэрэн, салгыы Бороҕоҥҥо үөрэнэ киирэр. Кыра эрдэҕиттэн математика,
физика биридимиэттэрин сөбүлүүр буолан, физик буолар баҕалаах эбит. Бороҕоҥно
да үөрэнэ сылдьан, элбэхтик ыалдьан, сылы-сылынан балыыһа киһитэ буолар. Та-
баарыстарыгар үчүгэй сыһыаннаах буолан. уруокка бэриллибит сорудахтары тиһигин
быспакка батыыһаҕа аҕалан биэрэннэр. оҕолору кытта тэҥинэн үөрэнэн. учууталла-
рын өйөбүллэринэн, 1956 сыллаахха Бороҕон орто оскуолатын бүтэрэр. «Ханна ба-
рыахха?» диэн олоххо маҥнайгы уустук боппуруос турар. Үрдүк үөрэххэ киириэҕин
доруобуйа да кыайбат, үп-харчы да суох. Эдьиийэ Хобороос кэргэн тахсан, туспа ыат
буолан, оҕолонон-урууланан Тандаҕа олорор кэмэ. Аҕата холкуоска үлэлиир. Хамнас
диэн суоҕун кэриэтэ. Ол иһин дойдутугар Тиит Арыыга тахсан үлэлииргэ быһаарынар.
Ааҕар балаҕаҥҥа балтараа сыл үлэлиир, онтон 1960 сылга диэри холкуос араас үлэ-
тигэр сылдьар. Үлэтин ыарырҕатан, эмиэ балыыһа киһитэ буолар. Быраастар көрөн
баран, тыҥаҕар уу үөскээбит диэн быһаараллар. Бороҕоҥҥо хас да ый эмтээн үтүөр-
дэллэр. «Туох идэни талыахха?» диэн эмиэ ыарахан боппуруос үөскүүр. Доруобуйа
кыайар үлэтэ буолуохтаах. Дьоммуттан тугулуга суох, бэйэм бэйэбин ииттиэхтээхпин
диэн бигэтик быһаарынар. 1960 сыл күһүнүгэр үөрэххэ киирии бүппүтүн кэннэ, ба-
лыыһаттан тахсаат, Дьокуускайга киинэ мэхээниктэр оскуолаларыгар барар. Ол үөрэҕэ
сэттэ эрэ ыйдаах эбит. Үөрэххэ ылыы бүппүт. Ылбаппыт, көтүтүүҥ элбэх дииллэр.
Ону кини бэйэтин билиитигэр эрэллээх буолан, завуһу, дириэктэри тылыгар киллэрэн,
бачча кэлиэх быатыгар, үөрэххэ ылыллар. Сорох оҕолортон математикаҕа, физикаҕа
таһыччы дьоҕурдаах буолан, 1961 сыл сааһыгар киинэ мэхээниктэрин оскуолатын си-
тиһиилээхтик бүтэрэр. Аны ханна үлэлии барар кыһалҕата тирээн кэлэр. Дойдутугар,
кыра бөһүөлэккэ, киинэ көрдөрөр кулууп да суох кэмэ. Култуура министиэристибэ-
тигэр тиийэн үлэ көрдөһөр. Хас да оройуону ааттыыллар, ол иһигэр — Орто Халыма.
Дьылҕата имнэннэҕэ буолуо, Орто Халымаҕа барабын диир. Арамаантыка суолунан
Орто Халыма былыр-былыргыттан киин сиртэн ырааҕынан, суола-иһэ суоҕунан, тым-
ныытынан, сибээһэ мөлтөҕүнэн, бөһүөлэктэрэ бэйэ-бэйэлэриттэн тэйиччилэринэн
аатырыан аатырбыт дойду. Коля үлэлээммин айахпын ииттиэм, киһи-хара буолуом этэ
диэн биир үтүө күн Орто Халыма киһитэ буолан хаалар. Сөмөлүөттэн түһээт, култуура
салаатыгар тиийэр. Хоту сиргэ исписэлиис кырыымчыга урут да баара, бҥтигин да баар.
Саҥа үлэһити үөрэ көрсөллөр. Ырааҕыттан, олорор усулуобуйа мөлтөҕүттэн чаҕыйан
ким да барыан баҕарбат учаастагар — эбээннэр түөлбэлэригэр, Березовкаҕа атаараллар.
Онно тиийээт, идэтинэн үлэлээбитинэн барар. Оччолорго киинэни аҕыйах ахсааннаах
эбээннэргэ босхо көрдөрөллөр этэ. Сөмөлүөт ыйга биирдэ кэллэҕинэ, саҥа киинэ кэ-
лэр, суох да суох. Буурҕа буоллаҕына, хас да ыйы быһа киинэтэ суох олороҕун. Аҕыйах
ыйынан бэйэ киһитэ буолар Тылбаасчыт биэрэллэр, онон ыстаадатарга көһө сылдьан
киинэ көрдөрөр. Оччолорго эбээннэр таба аһылыга ханна баарынан Магадан, Сэйим-
чээн быыстарынан бытанан олорор этилэр. Халыма өрүс уута ырааһын, балык арааһа
элбэҕин эдэр киһи сөҕө көрөр. Бултаан, балыктаан айахтарын булуналлар. Табаны көлө
оҥостон, ыйы-ыйынан итинник үлэлиир — туһугар арамаантыка диэтэҕиҥ. Сотору
кэминэн куоракка ын ыран ылан эмиэ биир ыраах учаастакка — Өлөөкө Күөлгэ, Суо-
йуҥуга аныыллар. Манна сахалар олороллор. Николай ханна да тиийдин, дьону кытта
уопсай тылы түргэнник булар. Бэйэтэ айылҕаттан бэриллибит булугас өйдөөх, барыга
барытыгар дьоҕурдаах буолан, дьоҥҥо сөбүлэтэр. Суойуҥуга сөбүлээбитэ диэн булда.
Дьиэлэрин таһыгар кырсалар сырса сылдьар буолаллар үһү. Хабдьылар тустарынан
этэ да барыллыбат, оннук хойуу. Өлөөкө Күөл кэнниттэн Сылгы Ыытар диэн улахан
бөһүөлэккэ үлэлэтэллэр, онтон дьэ Орто Халыма куоратыгар киллэрэллэр. Ханна да
таһаарыылаахтык үлэлиир, былаанын куруутун толорор, отчуотун хойутаппат үлэһити
манна да сирбэттэр. Киинэ көрдөрөр, аппаратурата турар сирэ ып-ыраас, уурбут-туппут
курдук, туох алдьаммытын оҥоро сылдьар киһини «Биһиги Колябыт» диэн ааттыыл-

75