Page 322 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара
P. 322
биир маанылаах Ымыйахтаах хочотун сис ыалларыттан төрүттээх. Аҕата Охо-
ноон оҕонньор эдэригэр куоратынан-тыанан сылдьыбыт, баайдарга — оччо-
тооҕуга улахан алдьатыылаах уксууга ат сүүрдээччи, туһугар эмиэ сытыы-
хотуу киһи эбит. Ол иһин буоллаҕа, Охоноон Оҕо диэн ааттаммыта.
Төрөппүттэрбит саҥа тэриллэр “Бөлөхтөһүү” холкуоска биир маҥнайгы-
нан киирбиттэр. Ийэбит холкуоска киирээт ыанньыксыттаабыт, аҕабыт хо-
нуу үлэһитэ буолбут. Аҕабыт Сахаар Күөгэлэп холкуос бастыҥ үлэһитэ буо-
лан хас да төгүл “Удаарынньык” уонна “Ыстахаанабыс” ааттарын ылаттаа-
быт. Сэрии эрэ буолуон иннинэ Сахаар Күөгэлэби сылгы ферматын сэбиэ-
диссэйинэн анаабыттар. Онон уоттаах сэриигэ “бронь” ылан барбатах.
Кини үлэ фронугар Сангаар таас чохтоох шахтатыгар биир сыл үлэлээн
кэлбитэ. Сэрии ыар сылларыгар аҕабыт сылгыһытынан үлэлии сылдьан биир
сыл 16 биэттэн 16 кулуну ылан үрдүк көрдөрүүнү ситиһэн, “Бассабыыктыы
тэрийээччи” хаһыакка тахсыбыт. Сэрии кэнниттэн эһэм Лукаа, аҕам Сахаар,
ийэм Матырыас уонна 16 саастаах убайым Киэсэ “Аҕа дойдуну көмүскүүр
Улуу сэрии 1941-1945 сс. килбиэннээх үлэтин иһин” мэтээлинэн наҕараада-
ламмыттар. Убайым Кеша Дьокуускайга педучилигцеҕа үөрэнэн физкультура
учууталынан биир сыл үлэлээбитэ. Кини 1956 сыллаахха армияҕа сулууспа-
лыы сылдьан оһолго түбэһэн, быарынан улаханнык ыалдьыбыта уонна ситэ
олох олорбокко эдэр сааһыгар өлбүтэ.
Аҕабыт кэлин сааһыран сылгыһыттаан уурайдар даҕаны саас, күһүн сүүрүк
аттары баайыынан дьарыктанара, киниэхэ аймаҕа Уйбаан Саабыс Күөгэлэп
көмөлөһөрө. Аҕам субай сүөһүгэ бостууктуур сылларыгар биһиги дьиэ кэргэн
кыһынын Араҥаһынан уонна Нээбилэп Өтөҕүнэн кыстыырбыт, сайынын
Маарыйа алаас уонна үрэххэ Маладьаайы сайылыктарынан сайылыырбыт.
Аҕабыт сайын устата сүөһүнү уотууга үрдүк көрдөрүүнү ситиһэн, Саха АССР
Верховнай Советын Бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта.
Мин 1938 сыл атырдьах ыйын 18 күнүгэр Маарыйа алаас сайылыгар эһэм
холкуоска биэрбит дьиэтин чуулааныгар оҕо көтөҕөөччү Маарыйа эмээхсин
көмөтүнэн төрөөбүппүн. Ийэм кэлин кэпсиирэ: “Эмээхсиним миигин төрөтө
туран, соһуйан саҥа аллайа түспүтэ”, — диэн. Ийэм кэлин билбитэ, мин
атахпынан кэлбиппин, Маарыйа кырдьаҕас оҕо бөҕөнү көтөхпүт киһи, ман-
ныкка аан бастаан түбэспит. Ол иһин соһуйара да сөп эбит. Дьоммор мин
иннибинэ икки уол оҕо төрөөн баран утуу-субуу өлүтэлээбиттэр, онон мин
этэҥҥэ төрөөбүтүм дьоммор улахан үөрүүнү аҕалбыт үһү. Төрөөбүт миитэрэ-
кэбэр: “1938 сыл балаҕан ыйын 26 күнэ төрөөбүтэ” диэн латыынныы алфави-
тынан сурулла сылдьар. Ол маннык буолуон сөп, дьоннорум миигин от үлэтэ
үмүрүйбүтүн кэннэ Нэһилиэк Өтөҕө диэн сиргэ Сэбиэккэ (Лөгөй нэһилиэгэ)
илдьэн саахсалаппыттар.
Сэрии сыллара
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии саҕаланыытыгар мин үс сааспын туо-
лаары сылдьар оҕо тугу өйдүөм буоллаҕай? Суох буоллаҕа дии. Ол эрээри
дойду сиргэ от үүммэккэ дьоммут “от сии” биир кыһын Суотту Кыһыл Кыр-
далыгар нөҥүө кыһын Нам оройуонун Хатырыгар киирэн кыстаабыттарын
чопчу өйдүүбүн. Оҕолортон балтым, Гоголев Иван Лукич кыыһа Света баара.
Кини миигиттэн биир сыл балыс эрээри, күн бүгүн миигиннээҕэр элбэҕи
өйдүүр, билэр. Убайбыт Киэсэ, эдьиийим Ньуута Суоттуга аймахтарбытыгар
хаалбыттар этэ. Кэлин биллэххэ ити 1942-1943 кыстык сыллара эбиттэр.
Сэрии сылларыгар тулаайах оҕо элбээбитэ биллэр. Хатырыкка биир ту-
лаайах уол баара. Билигин санаатахха, 13-14 саастаах оҕо эбит. Ол оҕо түүнүн
318
