Page 48 - Неизвестное название

ХАҔЫСТАЙ ОЙУУН
Хаҕыстай үс бастакы хомуһуннаах түгэннэрин II Өлтох нэһилиэгин киһитэ Иван Филип­
пович Артамонов 1930 сыл сататыгар, төрдүһүн Курбуһах нэһилиэгин Уус-Күөлэ бөһүөлэгин
олохтооҕо Михаил Иннокентьевич Аммосов кэпсээбиттэрэ.
Хаҕыстай Бэйдикэ арҕаа куулатынан Уһун Эбэ илин баһыгар уонна Курбуһах нэһилиэгин
Уларыкы диэн күөлүттэн чугас быһыттаах диэн сирдэргэ олорбут.

ХАҔЫСТАЙ УУ ИЧЧИТИН КӨМӨЛӨҺҮННЭРИИТЭ
Хаҕыстай ойуунунан аатыра сылдьар кэ- «Нохолоор, үлүгэрдээх алдьархай буолла, дьиэҕи-
мигэр Бэйдиҥэ үс кыра көлүйэлээх бүтүннүү тигэр түргэнник барыҥп, - диэн. Уолаттар тугу
ходуһа, баһаам элбэх от үүнэр сирэ эбитэ үһү. эттэҕэй дии санаабыттар. Оҕустарын миинэн ба­
Хаҕыстай Бэйдиҥэҕэ элбэх өлбүгэ сирдээҕэ, икки ран барбыттарын курду к баран испиттэр. Киһи
хамначчыттааҕа үһү. бэлиэтии көрөрө туох да суох. Үүт тураан ыраас
Биир сыл Бэйдиҥэҕэ от аатыра үүммүт. Ол күннээх куйаас киэһэ турара үһү. Барбахтаан
сайын Суоттуга от үүммэтэх. Оччолорго Бо- иһэн уолаттар өйдөөн көрбүттэрэ, арҕаа халлаан
роҕон улууһун кулубата Суотту олохтооҕо Се­ улаҕатыттан дьэбин кугас дьүһүннээх хаатты саҕа
мен Васильев (Уһуктаах Сэмэн) диэн киһи эбит. былыт уһулу ойон тахсыбыт да, түргэн үлүгэрдик
Былыр тойон талбытынан дьаһайар, сутуругунан Бэйдиҥэни көрдө-көрбүтүнэн өрө сүүрэн кэлбит.
дьүүллүүр кэмигэр Васильев кулуба Бэйдиҥэ- Бэйдиҥэ үрдүгэр кэлээт, тэнис гына түһэр. Этиҥ
ни олорчутун күүһүнэн былдьаан ылан бэйэтэ былыта буолан барыс гынар да, этиҥ этэн тиҥи-
оттообут. Бэрт элбэх киһини хамначчыттарын йэр, чаҕылҕан чаҕылыйан курбуулуур. Алдьар-
кытта аҕалбыт. Бастаан көһөн кэлиилэригэр хайдаах күүстээх, биэдэрэлээх ууну таҥнары туп-
Хаҕыстай ходуһатын биэриминэ ходуһатыгар пут курдук ардах куппутунан барбыт. Уолаттар
киирэн олорунан кэбиспит. Ону Васильев кулу­ Бэйдиҥэ арҕаа куулатыгар Уһун-Эбэҕэ тахсар
ба хамначчыттарынаан сыарҕаҕа тиэрэ быраҕан мае аппаҕа, аппа бөҕүн-сыыһын, мутугун-итигин
кэлгийэн баран оҕуһунан таттаран таһааран, таҥнары күрдьэн түһэр сүүрүгү утары көрсүбүт-
Бэйдиҥэ арҕаа өттүгэр үрэххэ илдьэн түһэр- тэр. Суолларыгар начаас икки ардыгар ардахтаан
биттэр. «Эн манна оттоо», - диэн буолбут. Ол оннук сүүрүк үөскүү охсубут. Бу этиҥнээх былыт
Хаҕыстайы оҕуһунан таттаран истэхтэринэ Бэйдиҥэ эрэ саҕа эбит уонна ханна да сыҕарый-
сыарҕа икки сыҥааҕа, былыргы саха мае сухата, бакка Бэйдиҥэ үрдүгэр үс түүннээх күн ыаҕас-
сири тиэрэрин курдук, сири хоруйан испитэ үһү. таах ууну куппут. Онон Бэйдиҥэ үс көлүйэтин
Онон кулуба Бэйдиҥэҕэ сирдээх атын да дьону холбоон, оттонор ходуһа бөҕөнү ылан сүүнэ күөл
үүртэлээн, Бэйдиҥэни олоччу бас билэр. буолан хаалбыт. Бэйдиҥэ чугаһыгар да, атын да
Кураан күннэр тураллар. Кулуба хамначчыт- сиргэ ардах суох үһү. Онон Уһуктаах Сэмэн кулу-
тара оттоон үллэҥнэтии, кэбиһии, бугул, ох- ба оттоппут отторо ууга бараллар, оттуохтаах хо-
суу-мунньуу бөҕө. От бөҕөнү кыайбыттар. Оттон дуһата эмиэ. Уу ылбатах ходуһатын оттонон, уу
Хаҕыстай үрэҕэр оттоон, икки хамначчытынаан ылбыт отторун ороон кулуба ханныгы эмэ оттоон,
отторун кэбиспиттэр. Кэбиспит отторун түстүү сытыйыы-ымыйыы да үөскүүр.
иликтэринэ Хаҕыстай: «Нохолоор, оккутун Хаҕыстай уу иччитин билсэр ойуун эбитэ
түстээн баран бараарыҥ. Мин бардым», - диэн үһү. Онон итинник ардаҕы үөскэтэр. Уу иччитин
баран хаалбыт. Хамначчыттар дьиибэргииллэр: билсэр бэрт дэҥҥэ баар буолар дииллэрэ.
аОҕонньорбут туох буолла, урут хаһан да биһиги Уһуктаах Сэмэн кыһын Бэйдиҥэҕэ сүөһү
иннибитинэ барбат этэ ээ», - дэспиттэр. Уолат­ кыстата таһаарар. От-мас куһаҕан диэн хам-
тар отторун түстээн бараннар, оҕустарын мии­ наччыттарын салайтара биир уолун Бэйдиҥэҕэ
нэн дьиэлииллэр. Дьиэлиир суоллара Бэйдиҥэни кыстата таһаарбыт. Ол уола кыс ортото өйүнэн
арҕаа сыырын хааһынан ааһан, арҕаа кууланан иирэн, тутуллан Суоттуга төннүбүт. Сүөһү
мае аппанан барара. Уолаттар Бэйдиҥэ арҕаа бөҕөтө өлбүт. Михаил Иннокентьевич Аммосов
сыырын үрдүнэн ааһан иһэн көрбүттэрэ, оҕон- этиитинэн Сэмэн Васильев кулуба үс уола үһүөн,
ньор аллараа сыыр аннынааҕы көлүйэҕэ сөтүөлүү үс кийиитэ үһүөн өйдөрүнэн иирэн ыалдьыбыт-
сылдьар үһү. Умсан тахсыбыт уонна: «Тууй-сиэ, тар. Хаҕыстай ойуун ходуһатын күүһүнэн был-
эмиэ мүччү туттарда», - диэбит. Иккиһин умсу- дьаан Васильев кулуба итинник иин курдук иҥ-
бут, ууттан күөрэйээт, уолаттарга хаһыытаабыт: нэстибитэ, аан курдук алдьаммыта үһү.