Page 73 - Неизвестное название

ҮТҮМЭН ҮЙЭЛЭР“БЫЫСТАРЫН сэгэтэн

күүтэрэ буолуо дуо? Ааҕааччым, эн туох санааҕа XVIII үйэ 1727 с. олунньу ыйыттан Саха
кэлбиккин билбэтим эрээри, тус бэйэм оннук ку- сиригэр 5 бөдөҥсүйбүт буолаһы тэрийэллэр. Ити
рус санаалаах бу дойдуттан арахтым. Оттон оч- Бороҕон, Хаҥалас, Нам, Мэҥэ уонна Боотуру-
чотооҕу Амуэр (Амур) өрүс өссө биир олохтоох- скай буоластара. Ол докумуоҥҥа сурулларынан
торо даурдар этилэр. Кинилэр Айу (Грозный) Бороҕон буолаһа Өлүөнэ уҥа кытылыгар баара
диэн суолталаах тылларыттан тахсыбыт Айгун ыйыллар. «По правую сторону Лены: волость
куораттара бу өрүс кытылыгар турбута. Барагонская», князцы Тыки Хапунгов, Турчак
Бачюков, «живут круг озера Мир». К ней при­
писывались волости: 1) Аспецкая князец На-
Дауры, (дахуры,дагуры), монгольский народ
стан Нояхимской, «живут при озере Бядеп»;
на северо-востоке КНР, 125 тыс.ч.(1992)
2)»Вёскунская» - вокруг озера Тыгине, «из ко­
До середины 17 в. жили в верх. р.Амур и
торого озера исток в реку Алдан», князец Ма-
долинах рр. Зея, Аргунь, затем переселились
сакы Тогуев; 3) «Чареттейская» - около озера
в Восточную Манчжурию, дали название
«Хаудей», князец Хвалвабы Гинин; 4) «Бояган-
местности Даурия в Восточном Забайкалье.
тайская», князец Тимошка Очеев и 5) «Адтец-
Верующие, в основном шаманисты.
кая», князец Тура Кореев. «Над теми волостями
особый прикащик.
Историяҕа биллэринэн, Кытайы кытта кыра- Кроме этих крупных волостей, объединяв­
ныыссаны тыырсыы дуогабара 1858 с. ыам ыйын ших мелкие, «на реке на Амге русская слобода
10-16 күннэригэр Айгун куоракка түһэрсил- Амгинская, в которой церковь одна и посылается
либитэ (Айгунский договор). Саха да тылыгар к ним прикащик с служилыми людьми.
«айуу», «айкуу», «айка» диэн суолталаах тыллар Так, 27 волостей и кроме того 11 родов,
бааллара түгэх өбүгэлэрбит даурдары кытта ал- входивших в состав Мегинской волости, сгруп­
тыһалларын туоһулууллар. Оттон XVII үйэ ик- пировались вокруг пяти крупных, в каждую из
кис аҥарыгар XVIII үйэ саҥатыгар саха дьоно которых направлялось по приказчику. «Итого из
хоту, соҕуруу уонна Даурияҕа күрээһиннэрэ Якутска посылается прикащиков 6 человек. Под
маассабайдык тахсыбыта. Бука ити дойдуларга их ведомством 28 волостей» (одна-из них - во­
кимнээх олороллорун билэр уонна оччоттон да лость амгинских крестьян, куда также направ­
алтыһар буолан кый ыраах айаҥҥа турдахтара. лялся приказчик)».
Ол курдук, оччотооҕу архыып докумуоннарыгар Докумуонтан көрдөххө, оччотооҕу Бороҕон
«...1700 с. Бороҕон улууһуттан 829 дьаһаах буолаһын иһигэр Уус Алдан билиҥҥи нэһилиэк-
төлөөччүттэн 320 киһи атах балай барбыттар. тэрэ бука бары кэриэтэ бааллар. Салгыы ааҕабыт:
1708 с. 918 дьаһаах төлөөччүттэн 365 киһи «Здесь мы имеем дело с одним из важных явлений
сүппүтэ көстөр», - диэн улууска биллэр кыра- аграрных отношений в Якутии: с вопросом о про­
айы чинчийээччи Уйбаан Туймалыырап 1993 с. исхождении якутских улусов, как промежуточных
от ыйын 29 күнүгэр «Мүрү саһарҕата» хаһыакка между округом и наслегом административно-тер­
таһаарбыт «Дьаһаах дьайа» диэн ыстатыйатыгар риториальных единиц, просуществовавших в
суруйар. Якутии до 1917 г. Пять указанных крупных воло­
«Ити кэмҥэ саха аҕа ууһунан арахсан олор- стей, известных по архивным документам периода
бут. Аҕа ууһа (уус, род) диэн биир уруу-аймах до 1727 г., объединивших вокруг себя все осталь­
бөлөҕө-оруодата, холобур, Хаҥалас, Боотур, ные волости и роды, в 1730-х гг. были названы
Мэҥэ, Бороҕон, Нам, Байаҕантай диир кэриэтэ. улусами. В переписи 1732-1734 гг. перечислены
Былыргы уус бөлөҕө 100-300 киһилээх, 40-80 следующие ясачные улусы:
сэрииһиттээх, тойонноох, боотурдаах буолар. Уу- 1. Кангаласский с входящими в его состав
стар, аймах дьон, биис-ууһа уустаах-сэргэлээх 4 волостями: Нерюктейской, Малжагарской, На-
буолаллар. Өктөөбүрүскэй өрөбөлүүссүйэ ин- харской и Емконской.
нинээҕи саха аҕа уустаах олоотто, аҕа ууһугар 2. Батурусский, включавший 5 волостей -
— ийэ ууһа, ийэ ууһугар - аймахтар, аймах иһи- Батулинскую, Скороульскую, Бетюнскую, Ма-
гэр хаан уруулар, хаан уруу иһигэр буруо-дьиэ ганскую и Адайскую.
баһылыга, ол иһигэр кэргэн киирэрэ. Аҕа ууһун 3. Намский с 5 волостями - Бетюнской, Одей-
нэһилиэк, нэһилиэги улуус, улууһу уокурук, уо- ской, Модутской, Хатырыкской и Баяназейской.
куругу уобалас, уобалаһы күбүөрүнэ бас билэрэ». 4. Борогонский, объединявший 4 волости