Page 69 - Неизвестное название

умуна, бэйэтэ да дьулайан биир ураһаларын Бэрт курдук, Бэрт Хара көнө, кэнэн, өһүөмньүлүүрү
Хара диэки өттүн хаалларан, аҥар өттүн илдьэ билбэт киһи эбит. Кинини Тыгыҥҥа күтүөт той
дойдулууллар. Ону Бэрт Хара кэннилэриттэн буолта диэн кэпсээн олох сымыйа суол. Хата, Ты­
эккирэтэн, Хапсаҕай аартыга диэкинэн киирэн, гын баай бэйэтинэн тахсан ыһыах ыспыта буолан
өрүскэ болуоттанан, Хатыҥ арыы диэҥҥэ болуо- албыннаан ыҥыран, элерон аатын ылаары гынан
тун тохтотон, Тыгын уола Таас Уллуҥаҕы кер- баран, таах теннен турар.
сен, эйэлээх киһитин курдук кэпсэтэн, (оккирэ- Бэрт Хараны биир тоҥус буойуна соҕотохто
тимэ» диэбитигэр сөбүлэнэн, ((бу сир миэнэ» диэн ытан елерен турар, хоту дуу, илин дуу, уҥуоҕа
ол Хатыҥ арыыны сир ылынан теннен тахсар. Ол биллибэт.
И.И.Ефимов, Д.С.Крылов уонна Ф.Р.Крылов диэн У у с Алдан дъонуттан
С.И.Боло суруйуута. 1932 с. С.И.Боло рукопиһа.
[Саха фольклора, С. 176-178].

КЫЫС ТЫГЫНА БАРАХСАН
Собо миинин истэхпинэ этим-хааным дьара- ким көрөн турбута баарай, Эбэтин Өнөр эбэтэ,
лыйар, сымныыр буоллаҕа үһү. Итиннэ туох эрэ, сирин-уотун Өнөр сирэ, дьонун-сэргэтин Өнөр
саха сахата баар курдук. Төрөөбүт сирим-уотум дьоно буоллун диэбитэ үһү диэн номох баар. Ол
утума тардар. Мин Өнөр эбэтэ - Кыыс Тыгына төһө кырдьыгын ким билиэй? Ол эрээри, кинилэр
барахсан оҕото ону олус үчүгэйдик өйдүүбүн. бүгүн да өнөрдөр, Өнөр дьоно буолан олороллор.
Халлаан ырааһын, муҥура суох дириҥин ман­ Онно биһиги сирбит-уоппут өҥө, быйаҥа сүрүн
на көрөбүн. Ыаммытынан үүт сөрүүн чөчөгөйүн өйү туттардаҕа. Өнөр диэн тыл өҥ, быйаҥ диэн
курдук ыраас, минньигэс салгыны манна эҕирий- өйтөн тахсар. Ол бу дойду дэлэй уута, быстыбат
эбин. Манна күн күөрэйиитэ үрдүк курдук, от- быйаҥа этиттэҕэ. Өнөр Эбэтэ Өлүөнэ өрүс уутун
мас көҕөрүүтэ ордук күүстээх. Дьэ, ол да иһин сирэйиттэн 54 м. үрдүк, Тойон Мүрүттэн 23 м.
буоллаҕа буолуо, бу Эбэ киэҥ киэлитигэр, барҕа үрдүк сиргэ сытар. Нэһилиэк сытар сирэ улуус
баайыгар ымсыыран, атын дойду ааттаахтара, сирин оройо. Мантан тоҕус көһү арҕаа түстэххэ,
туспа дойду урдуустара күүстэрин-сэниэлэрин Өспөх Баай дойдута кэлэр. Тус илин тоҕус көһү
эспиттэрэ, дууһаларын толук уурбуттара баар бардахха баар-суох аймахпыт Түүлээх оҕонньор
суол. Ол ымсыы өйдөрүнэн киирэн былдьыыр, та- сирэ-уота тэнийэр. Тус соҕуруу түһэн истэххэ,
лыыр баҕалара өрүү туолбатаҕа. Бу улуу Эбэ ону эмиэ тоҕус көһүнэн Кийиит Бэйдиҥэни, Куду
сөбүлээбэт. Ким эмэ күүс өттүнэн күөдүлгэхтии- Курбуһаҕы булуоххут. Ытыллыбыт ох суолун ба-
рин көҥүллээбэт. Ону биһиги улуу өбүгэлэрбит тыстахха, эмиэ тоҕус көһүнэн Сугуннаах Суотту-
көрө-билэ сыталлар, уодьуганныыллар. Уосту- га тиийиэххит. Дьэ, ити курдук Өнөр Эбэтэ сир
ганнарын умса тардаллар. Киһи кээмэйинэн, саха киинэ сир. Улуус сирин-уотун килбэйэр киинэ,
санаатынан сылдьарын тутуһаллар. Кинилэр Эбэ- томтойор саала, туллубат тутааҕа буолан олорор.
лэрин туһунан ытык өйдөбүллэрэ күн бүгүнүгэр Дьон номоҕун батыстахха, Эбэ киэҥ киэ-
диэри күөрэччи көтөҕүллэн кэллэ. Ырыа-хоһоон лилээх, кэтит таһаалаах, күлтэйэр күөннээх икки
тылыгар ыпсарыллан туойулунна. көстөн ордук усталаах күлэр тыымпы эбитэ үһү. Ол
Кинилэр: улуу күөлү эргийэр эрэйдээҕин өйдөөн туос тыынан
Былыр Тыгын саҕаттан быһа туорууллара үһү. Онно Ийэ Кылын үөһүн ту-
Былдьаһыкка сылдьыбыт, оруурга күүстэрэ өһүллэр, сэниэлэрэ эстэр эбит.
Баһыллар быйаҥынан Бу Өнөр Эбэтин туһунан араас сэһэн сэппэн
Бары сиргэ аатырбыт, элбэх. Ону барытын киллэрэр кыаллыбат. Ман­
Ирбэт буордаах, чэҥ муустаах на биир суолу эрэ ахтыахха сөп. Улуу Өлүөнэ
Сахам сирин маанытын, илин өттө хоһооҥҥо хоһуллубут, ырыаҕа ыл-
Өлүөнэттэн тардыылаах ламмыт эҥинэ бэйэлээх алаастардаах аҕай сир
Өнөр күөлүн таптыыбын, - диэн ыллыыллар. буоллаҕа. Бороҕон, Дүпсүн улуустарын сирдэрэ
Ол улуу сиргэ харах ылбат ырааҕынан хара кэпсээҥҥэ киирэр киэҥ нэлэмэн алаастар. Биирэ
тыата күрүөлүүр эбит. Күндүл дириҥ үөһүгэр бииртэн ордук. Дьэ, ити үтүө алаастар Хаҥыл
күн түһэн сөтүөлүүр эбит. Омос санааҕар, олоҥхо хаҥаластар өйдөрүн-санааларын ымсыырдар. Бу
бухатыыра манна төрөөбүтэ буолуо диэх курдук. алаастарга хотоҕос туоһун курдук хойуу хороҕор
Былыр, хаһан эрэ биир олохтоох оҕонньор, ону муостааҕы, сыһыы муҥунан сыспай сиэллээҕи