Page 132 - Дүпсүн сирэ

улууска хас да этилэр, саҕаламмыта. Кинилэрдиин мин ииппит аҕам, төһө да
кыра үөрэхтээх буоллар, сахалыы ийэ өйдөөх уонна билиигэ-көрүүгэ тардыһар
дьоҕурдаах киһи биир бастакынан бодоруспута, доҕордоспута. Кинилэр биир-
гэ куодарыһан, сахалар урукку өттүгэр харахтаан көрбөтөх суха, барана уонна
веялка курдук тэриллэри туһанан бурдук ыһыытынан дьарыгыран барбыттара.
Онуоха диэри сахалар бурдугу буутунан буолбакка кыра мээрэйинэн ыһаллара,
сири баһымньынан табыйан, мае кыраабылынан тараан танастыыллара. Онон
Странден уонна Юрасов сири танастааһынҥа киллэрбит сана туттар тэрил-
лэрин уонна туттар ньымаларын көмөтүнэн Дүпсүн улууһун сахаларыгар бур­
дук ыһыытыгар саҥа сыһыан үөскээбитэ уонна кинилэр олохторун илгэтин
өрө көтөҕүү төрүтүн уурбута. Үлэни салайааччынан уонна тэрийээччинэн
Н.П.Странден этэ. Бу турбут-олорбут, эрчимнээх киһи, сатабылынан улууһу
эрэ буолбакка куораты кытта бурдугунан хааччыйбыта, хааһынаҕа туттарар
буолбута. Бурдугу мэлийэр уонна куруппа оҥорор миэлиҥсэ наада буолбута.
Ити үлэ барыта Дүпсүн улууһун дьонунан наймыга толоруллара. Онтон олор
киниттэн үөрэнэн куһаҕана суох бурдук үүннэрээччилэринэн буолбуттара уон­
на ыһыы сирин биллэ-көстө кэҥэтиммиттэрэ, дьарык оҥостуммуттара.
Кинилэр культурнай өттүнэн сабыдыаллара итинэн муҥурдамматаҕа. Баай
библиотекалаах уонна сыл ахсын араас элбэх хаһыаттары, сурунааллары су-
руттаран ылар буоланнар, үөрэхтээх сахаларга аахтаран, олор үөрэххэ, ки-
нигэ ааҕыытыгар, билиилэрин ханатыыга тардыһыыларын күөттээбиттэрэ.
Саха дьонуттан биирдэстэрэ, баай олохтоох, ол гынан баран кыра үөрэхтээх
киһи, А.П.Афанасьев, Страндены уонна Юрасовы кытта бодоруһан, кини­
лэр сабыдыалларынан улахан библиотеканы тэринэн хаһыаттары, халыҥ
сурунаалыгар тиийэ суруттаран ылар буолуор диэри ааҕыыга абылаппыта,
умсугуйбута. Элбэҕи ааҕан уонна Страндены, Юрасовы, кэлин Ермоловы
кытта кэпеэтэн-ипеэтэн аахпытынан-билбитинэн, нуучча тылын үчүгэйдик
баһылаабытынан бэйэтин санаатын литературнай тылынан-өһүнэн уустаан-
ураннаан санарарынан, көннөрү чиновниктары эрэ буолбакка, кинилиин бил-
сибит политическай сыылынайдары кытта сохторор тына үүммүтэ-сайдыбыта.
Кинилэр быһаччы сабыдыалларынан бэйэтин оҕолорун, кыргыттарын эмиэ,
оччолорго ол олус сэдэх этэ, нуучча суругар-бичигэр үөрэттэрбитэ. Афана­
сьев оҕолорун бастакы учууталларынан Странден уонна Юрасов доҕордоро,
эмиэ кинилэри кытта биир дьыалаҕа сууттаммыт П.Д. Ермолов этэ. Улахан
үөрэхтээх, кимиэхэ барытыгар олус истин, эйэҕэс сыһыаннаах Петр Дмитрие­
вич билсибит дьонутар олус улахан сабыдыаллааҕа. Кэпсэтинньэҥ, көрдөөх-
нардаах буолан, кини үтүө санаатынан, үөрүнньэҥинэн бэйэтигэр тардара.
Кинилиин көрсө, кэпеэтэ-ипеэтэ олорон, бу киһи бэйэтин олоҕор төһөлөөх
эрэйи-муҥу көрсүбүтүн туһунан санаабат уонна өйгөр онорон корбөт буо-
луоххар сатаммат этэ. Онон Афанасьев кэлиҥҥи олоҕор-дьаһаҕар, сайдыы-
тыгар сүрдээх улахан сабыдыалы онорбутун өйдүүр ыарахана суох. Кини
Ермолов быһаччы сабыдыалынан хас эмэ сүүһүнэн ахсааннаах ынах уонна
сылгы сүөһүлээх улахан хаһаайыстыбатын таһынан Странден уонна Юрасов
холобурдарынан бурдук ыһыытынан дьарыгырбыта. Сири алдьатан бурдугу
ыһыыны айыыргыыр өй-санаа үйэ-саас тухары диринник инмит оччотооҕу
128