Page 134 - Дүпсүн сирэ

түбэспит эмчит А.А.Сипович уонна фельдшер Д.И.Бартенев салалталарынан
салгыы билиитин-көрүүтүн кэҥэппитэ. Сахаларга эмчит быһыытынан ула-
хан көмөнү онорон уһулуччу биллибит-көстүбүт Сипович Попов медицинаҕа
дьоҕурун улаханнык хайгыыра, итиэннэ: «Үөрэхтээҕэ буоллар, чахчы үчүгэй
быраас буолуо этэ», — диирэ.
Онон Странден, Юрасов, Ермолов сахаларга культурнай өттүнэн са-
быдыаллара мунура суох улахан этэ. Кинилэр саха олоҕун илгэтэ тупсары-
гар тирэх буолбут бурдугу уонна оҕуруот аһын үүннэриигэ эрэ олохтоохто-
ру уһуйбатахтара, саас-үйэ тухары муҥу-сору көрдөрбүт араас ыарыыны эмп
күүһүнэн кыайар кыах баарын итэҕэппиттэрэ, саха оҕолоругар үөрэҕи-билиини
тарҕаппыттара, бэл үрдүк үөрэх кыһатыгар үөрэнэр суолу аспыттара. Ол кур-
дук, Афанасьев уолаттарыттан биирдэстэрин Юрасов Россияҕа төннөрүгэр
илдьэ баран, Москватааҕы университеты бүтэттэрбитэ. Кинилэр дьоҥҥо-
сэргэҕэ авторитеттара наһаа улахан буолан, бэл ону куорат дьаһалтата кытта
аахсарга күһэллэрэ. Холуобунай сыылкаҕа түбэспит ханнык эрэ Красильни­
ков диэн киһи Странден уонна Юрасов сахалар ортолоругар политическай
пропаганданы ыыталлар, онно олохтоох таҥара дьиэтин үлэһитэ Е.Лонгинов
кинилэри кытта куомуннаһар диэн үҥсүүтүн бэрэбиэркэлии куораттан тахсы-
быт чиновниктар Лонгинов дьиэтигэр ньэҥниир оҥорон баран, Странденнаах
Юрасовы тыыппакка төннүбүттэрэ. Ыраахтааҕылаах Россия правительствота
сахалар ортолоругар политическай сыылынайдары олохтоон, социалистичес-
кай идея силис тардарыгар хайдахтаах курдук өҥ кырыһы бэлэмнээн биэрби-
тин илэ-чахчы көрөргө тиийбитэ. Өйү-санааны иҥэрии саха сирин түҥкэтэх
тыатыгар көҥүллэрэ күөмчүлэнэн кэлэн эдэр, эрчимнээх саастарын атаарбыт
Странден, Юрасов, Ермолов аҥардас сиэр-майгы өттүнэн сабыдыалларынан
эрэ буолбакка, саханы кытта ыкса бодоруһууларынан, ону ааһан уруу-хаан
өттүнэн ситимнэһиилэринэн кытта бэриллэрэ. Кинилэр саха дьахталларын
кэргэн ылан оҕо-уруу төрөппүттэрэ. Ол оҕолор тымырдарынан саха хаана эмиэ
сүүрүгүрэр буолан, биллэн турар, саха норуотун дьылҕатын дьаалайбат буо-
луохтарын сатаммат уонна наада тирээтэҕинэ, интэриэстэрин көмүскүүртэн
аккаастаныа суох этилэр.
Странден уонна Юрасов Россияҕа 1885 сыллаахха, онтон Ермолов биир сы-
лынан эрдэлээн төннүбүттэрэ. Кинилэр бэйэлэрин кытта оҕолорун илдьэ бар-
быттара уонна технической, художественнай үөрэхтээх дьон оҥортообуттара.
Мин 1896 сыллаахха бэйэм биир дойдулаахтарым эҕэрдэлэрин тириэрдээри
Пензаҕа Д.А.Юрасовка, оччолорго кини хайыы-үйэ таҥхаччы түспүт кырдьаҕас
киһи этэ, ыалдьыттаабытым. Онно кини 12 саастаах уола Митя, Саха сириттэн
кэлэллэригэр биирдээх оҕо, миигин атаарарга тылламмыта уонна түспүт сирбэр
кэлээт, сахатар, кинилэр олохторун-дьаһахтарын туһунан ис сүрэҕиттэн өрүкүйэн
туран иҥэн-тоҥон ыйыталаспыта миигин сөхтөрбүтэ, долгуппута. Арахсарбыты-
гар: «Ох, сахаларга сылдьыахпын, онно дьон хайдах олороллорун көрүөхпүн олус,
олус баҕарабын!» — диэн долгуйан, өрүкүйэн сана аллайбыта.
Сахалар ортолоругар эдэр саастарын, күөгэйэр күннэрин атаарбыт ити дьон
хаалларбыт сырдык өйдөбүллэрин, үтүөлэрин-өҥөлөрүн сахалар умнубаттар.
Кураайы, хобдоххой буорга уоҕурдууну киллэрэр курдук, түн хараҥа норуот
130