Page 133 - Дүпсүн сирэ

сахалары итэҕэтиигэ Афанасьев бэйэтэ төһөлөөх өй-санаа тосту өҕүллүүтүн
кыайбытын өйдүөххэ наада. Сахалар сири алдьатыыны туһата суох дьарык кур-
дук көрөр эрэ буолбакка, сир-дойду иччитэ ыарахан айыыга-буруйга тэбэн,
ситиһиэхтээҕин курдук өйдүүллэрэ. Ол иһин, Афанасьев аан бастаан дьиэтин
таһыгар киэн сири хоруттарбытын кэннэ, ийэтэ, хабыр майгылаах, айыымсах
эмээхеин, ол түүн иһинэн дьону тардан суха тиэрэ барахпыт кырсын төттөрү
ониугар түһэттэрбит. Афанасьевтаах Ермолов сарсыарда туран баран, тиэрдэр-
бит сирдэрэ күөх кырсынан көрө сытарыттан соһуйбуттар, сохпүттэр.
(Ити тугэни В.Г.Короленко «Маруся сайылыга» кэпеээнигэр туһаммыта.)
Ахсаабат эрчимнээх уонна үлэнэн-хамнаһынан күөстүү оргуйа сылдьар
Странден сир үлэтинэн муҥурдамматаҕа уонна атын дьарыгы булбута. Кини
саха оҕотун нуучча суругар-бичигэр үөрэппитинэн барбыта. Кини биир бас-
такы үөрэнээччитинэн мин буолбутум. Кини бастакынан быһыылааҕа саха
оҕолсрун үөрэтэригэр доруоонунан үөрэтии ньыматын туггубута. Туох да
суолтата суох курдук буукубалары холбоон, билэр бүтүн тылбын таһааран
соһуйбутум, сөхпүтүм-махтайбытым мин өйбөр-санаабар билигин даҕаны
умнуллубаттык иҥэн хаалбыт. Итинтэн ыла биһиги ааҕыыга умсугуйбуп-
пут, ылларбыппыт уонна биир кыстык иһигэр бары иҥнибэккэ ааҕар буол-
буппут, итини оччолорго биир да олохтоох учуутал кыайан ситиспэт этэ.
Түргэнник ааҕар буоларбытыгар учууталбыт биһиэхэ сыһыана эмиэ кырата
суох оруоллааҕа. Кэпсэтинньэҥ, көрдөөх-нардаах уонна оҕону олус тантыыр
буолан, киниэхэ олус убаммыппыт. Онон уруокка ыарырҕаппат, төттөрүтүн
хаһан буоларын тулуйбакка-тэһийбэккэ кэтэһэр этибит. Николай Павлович
көмөтүнэн, сабыдыалынан мин уонна киниэхэ хас да саха оҕолоро салгыы
үөрэҕи ылбыппытыгар махтанар ытык иэстээхпит: үөрэххэ уонна культураҕа
утаппыттыы тардыһыыбыт бастакы он кулун уурбутун иһин.
Д.А.Юрасов характерынан доҕотторо Странден н а уонна Ермоловка бука-
тын майгыннаабат киһи этэ. Чуумпу, саҥата-иҥэтэ суох, дьып-дьап курдук
уонна аһара чуолкай буолууну тутуһар буолан, кытаанах итиэннэ билсэ-корсо
сатаабат киһи курдук көстөрө. Ол эрээри, кини курдук үтүө санаалаах, көнө
майгылаах-сигилилээх киһини буларын уустук. Унуох, сүһүөх ыарыһах буолан,
кини улахан дьиэтээҕи аптекалааҕа уонна эмтээһиҥҥэ көмө литературалаа1за.
Олорунан чугастааҕы нэһилиэнньэҕэ, мунур уһуктарыгар тиийбит дьонно,
улахан көмөнү онороро. Саханы от курдук охсубут уоспа эпидемията туран.
кэнээн барбытыгар Юрасов бэйэтин харыстаммакка ыаллары кэрийэ сылдьан
күүһэ баарынан көмөлөспүтэ, эмтээбитэ-томтообута. Сүөһү иитэр бөҕө-таҕа
хаһаайыстыбатыгар сибиинньэни, барааны тутан, баай, кыахтаах саха дьо-
но кини уопутун туттар, туһанар буолбуттара. Киниттэн сахалар хортуоппуй
ыһарга үөрэммиттэрэ уонна билигин да ыһаллар. Юрасов быһаччы сабыдыа­
лынан кыахтаах баай саха В.П.Попов эмп идэтигэр күүскэ убаммыта, меди­
цина учебниктарын, бэл «Врач» хаһыаты суруттаран ааҕар буолбута, улахан
дьиэтээҕи аптека тэриммитэ. Олору комөлоһүннэрэн олохтоох нэһилиэнньэни
араас ыарыыттан, ол иһигэр, хааны буойар, температураны түһэрэр, хинин кур­
дук боростуой эмп суоҕуттан эрэйи, кыһалҕаны көрөөччүлэри, эмтээн-томтоон
үтүордэрэ. Кэлин Понов ити таптыыр идэтигэр бэһис курстан сыылкаҕа
129