Page 74 - Дүпсүн сирэ

Василий Васильевич Никифоров Дүпсүҥҥэ Бөлөнүүскэйгэ илдьиттээ-
бит: «Соҕурууттан куоракка үрдүк сололоох киһи кэлэр. Ону саха бастаахта-
ра, көрсөрбүтүгэр ырыаһыттар наада буоллулар. Чакычай кыыһын үчүгэйдик
таныннаран илдьэ кэл», — диэн. Дьокуускайга тойоттор бөҕө мустан олор-
дохторуна, Кэтириис били үрдүк сололооҕу хоһуйан ыллаабыт. Оччолор-
го 18 эрэ саастаах. Онтон күн ыраахтааҕы туһунан хоһуй диэбиттэр. Сонно
саҕалаабытынан барбыт. Били соҕурууттан кэлбит үрдүк сололооххо тылбаас-
таан испиттэр. Сөҕүү бөҕөнү сөхпүттэр. Соҕуруу дойду киһитэ, тылбаастатан
илдьэ барбыт. Биир кэмҥэ «Чакычай кыыһын ыраахтааҕы ыҥыттарбыт» диэн
сурах тарҕаммыт. Кэнэн саха дьахтарын ким илдьиэй, бэйэтэ да буолуммат
буоллаҕа. Ол кэнниттэн хас да сыл ааспытын кэннэ, В.В.Никифоров били Ро-
мановтар саарыстыбаларын 300 сылын бэлиэтээһинҥэ бара сылдьан аҕалбыта
дуу, Чакычай кыыһыгар ыраахтааҕыттан диэн күлүмүрдэс бэргэһэ (колпак)
бэлэх кэлбит. Ол үөрүүтүгэр Бөлөнүүскэйдээххэ улахан малааһын тэриллибит.
Кэтириискэ ол күлүмүрдэс бэргэһэни ыраахтан көрдөрбүттэр эрэ.
— Эн хапиаргар хатаан кэбистэххинэ ким көрүөй? Соҕурууттан дьон кэл-
лэхтэринэ, бу сахалар ыраахтааҕыттан маннык бэлэҕи ылан турабыт диэн киэн
тутта көрдөрүөхпүт. Онон куоракка төттөрү илдьэ барабыт, — диэбиттэр.
Куоракка киллэрбит баайга диэн манньа бөҕө кэлбит. Ол да иһин
Бөлөнүүскэй Кэтириискэ биир ынаҕы уонна таҥас-сап, ас-үөл биэрбит. Онтон
ыла Чакычай кыыһыгар «колпак» диэнтэн сэдиптээн, «Хаппаахтаах Ырыаһыт»
диэн аат иҥмит.
1992 с. кыһыныгар Хаппаахтаах Ырыаһыт кыыһыгар барбытым. Дүпсүнтэн
киэҥ Луку, Бээди эбэлэри туораан, кос курдугу айаннаан Бээди бөһүөлэгэр
тиийдим. Дьиэҕэ киирбиппэр эдэр дьахтар иһит хомуйа сылдьара. Мин со-
рукпун истээт: «Оо, арыый эрдэ кэлбитиҥ буоллар. Ийэбит ол эбэбит туһунан
наһаа үчүгэйдик кэпсиир этэ. Билигин икки хараҕа суох буолан нэһиилэ сы-
тар. Кыайан турар дуу, суох дуу. Сааһа да ыраатта. 81-рэ буолла», — диэтэ.
Сиипсэбэ Марыына Бөтүрүөбүнэ сиэнигэр өйөтөн нэһиилэ тураахтаата.
Махтаныам иһин, «ийэм аата үйэтийиэ этэ буоллаҕа», — диэн туох баар күүһүн
түмүнэн кэпсии сатыыр.
— Ийэм абааһылары ыраахтан курдаттыы көрөр эбит этэ, — диир Марыы­
на. — Оҕо сылдьаммын ынах хомуйан кэлэн иһэн биир билбэт дьахтарым
миигиттэн балайда ырааҕынан утары ааһан иһэрин көрүстүм. Миигин илии-
тинэн саҥата суох ыҥырар. Сирэйэ кумааҕы курдук маҥаныттан дьиксинэн
чугаһаабатым. Ханна барар диэн эргиллэн батыһыннара көрө истим. Илии-
тинэн ыҥырарын кубулуппакка тыа диэки баран иһэн сүтэн хаалла. Аҕабар
кэлэн кэпсээтим.
— Күөх таҥастаах дуо? — диэн ыйытта.
— Ээ, — диэтим.
— Уһун маҥан сирэйдээх дуо?
— Ээ.
— Чэ, кини эбит.
— Ол кимий?
70