Page 263 - Дупсун оскуолата 150

ла чиэйин оройуонтга кемускуу киирбит хамаандалар xahan да ааттарын туйэн
биэрбэтэхтэрэ. Бэлэм да олус куускэ ыытыллара.
1963 с. оройуоннаады туристическай курэхтэйии Суоттуга буолбута. Бу ку-
рэхтэйиигэ кыраайы уерэтэр матырыйаалларга да, туризм курэхтэйиитин да
керутгнэригэр бийиги хамаандаларбыт иннилэригэр биир даданы хамаанданы ту-
йэрбэтэхтэрэ, иккиэн бастаан тахсыбыттара. Республика курэхтэйиитигэр барарга
путевка ылбыппыт. Хомойуох ийин, РОНО харчыта суох буолан, кыра хамаанда­
ны ыыппатада. Улахан хамаанда оройуон чиэйин кемускуу республикада Сиинэдэ
буолар курэхтэйиигэ барбыта. Онно баран республикада бастакы миэстэни ылан
кэлбитэ. Ити кыайыылар элбэх сыралаах улэнэн ситийиллибиттэрэ. Онон Иван
Дмитриевич бийикки Петр Петрович Борисов урдук аатын туйэрбэккэ солбуй-
бут уонна оройуонна, республикада бастаабыт хамаандалары тэрийбит туристар
куустээх салайааччыларын аатын ылбыппыт. Бу улахан ситийиилэр коллектив
бутуннуутун ситийиитэ буолар диэн этиэхпин бадарабын. Иван Дмитриевич-
тиин биир кыайыынан буппэккэ, салгыы кыайыылары ситийэргэ ессе куустээх
улэни ыыппыппыт. Одолорбут да бэйэлэрин ааттарын туйэн биэрбэттэрэ. Оскуо-
лаларын уонна оройуоннарын чиэстэрин сылын аайы утуе суобастаахтык ке-
мускээбиттэрэ.
Бийиги бэлэмнээбит эдэр краевед туристарбыт оройуонтга — 29, республикада —
9 тегул бастакы, 6 тегул иккис, 2 тегул 3-с миэстэлэргэ тахсыталаабыттара. Кини­
лэр ессе икки тегул Бутун Россиятаады слеттарга кыттыыны ылбыттара. Бу сэмэй
ситийиилэри ылыыга И.Д. Стрекаловскай 25 сыл, мин 12 сыл улэлээбитим. Ити
улэлээбит 12 сылбар оройуонна 11 сыл бастакы, 1 сыл иккис, республикада 8 сыл
бастакы, икки сыл 2-с, биир сыл 3-с миэстэлэри ылаттаабыппыт. Бу 12 сыл биир­
гэ иккиэн тэнн э улэлээбиппит. Биир маннык тубэлтэ баара. Оройуонтга бийиги
хамаандабыт бастаабыта. Республика чиэйин кемускуургэ араас оскуолалартан
одолору хомуйан, хамаанда тэрийэн, ыытарга сорудахтаабыттара. Иван Дмитриевич
онно себулэспэккэ баран хаалбыта. Хайыахпыный, содотодун араас оскуолалартан
одо суумэрдээн ыламмын, 15 одону ый аггаара эрчийэн баран, республикада Нам-
ныыр аартыкка буолбут курэхтэйиигэ бастакы миэстэни ылар дьолго тиксибит-
тээхпин. Кыайбыт хамаанданы «Дьокуускай—Москва—Ленинград» маршрутунан
Иван Дмитриевич илдьэ барбыта. Мин ситийиилээх улэм ийин профсоюз обко-
мун босхо путевкатынан «Дьокуускай—Ташкент—Бухара—Самарканд—Ашхабад»
маршрутунан 40 хонукка сынньана барбытым. Иван Дмитриевичкэ кэлин кеме
учууталлар сыйыарыллыбыттара. Ол курдук, Сыроватскай И.И., Новогодин Л.И.,
Прибылых В.С., Шадрин В., Попов Т.Н. уо.д.а. Иван Дмитриевич бийикки элбэх
хонуктаах туристическай походтары тэрийбиппит. Олортон биир тубэлтэни ахтан
айарыахпын бадарабын. Ити 1964 с. этэ. Иван Дмитриевич «Дупсун—Найахы—
Дыгдаал—Кэлэ урэх», мин «Дупсун—Чэриктэй—Благодатнай—Илин Хочо» мар-
шруттарынан поход онюрбуппут. Кыраайы уерэтэр матырыйааллары хомуйарбыт,
сылдьыбыт сирдэрбититтэн уу боруобаларын ыларбыт, урэхтэр кумахтарын да су-
уйарбыт, костер минераллары уонна металлары да хомуйарбыт. Сылдьыбыт сир-
бит картатын, дневниги бэлэмнээбиппит, походпут отчуотун он орбуппут. Балары
барытын геологическай тэрилтэдэ анализка биэрбиппит. Ити походтарбыт сурдээх
ситийиилээх буолбуттара. Иван Дмитриевичкэ «ССРС сирин баайын кердеейун
туйгунун» значогунан, миэхэ ССРС ен-неех металлургиятын профсоюйун киин
комитетын Бочуотунай грамотатынан надараадалаабыттара. Туристарбытын кыт­
та ыраах да, чугас да куеллэр ууларын, алаастар почваларын боруобаларын хими­
ческой анализка биэрбиппит, Бээди Одустаадын бадараана эмтээдэ ыйыллыбыта,
Сомолдьо алаайын кырааска туойа булуллубута. Берелеех уонна Ампаардаах буор-
дарын туойдара тутуу кирпииччэтигэр урдук хаачыстыбалаада быйаарыллыбыта.
Онон турист-краевед буолар одолор туйалаах улэлэрэ сыаналаммыта.
Оскуолада 400-кэ краевед туристар иитиллэн тахсыбыттара. Ону тайынан оскуо-