Page 55 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

ырытыы, ииэрии, идеятын. философиятын билиЬиннэриигэ тиийэ. Бу норуот иитэр угэЬигэр
оло^урбут иитэр-уерэтэр улэ систиэмэтэ кестуехтээх. Онон, уЬуйааччы теЬенон айымньылаахтык
ньымалары туЬанар да, оччонон 050 билиини ылыныыта уонна билиитэ дириииир.
Мантан сиэттэрэн бэйэм у^рэ'^эр тероебут тылым биридимиэтигэр одоихону хайдах
киллэрэбин диэн санаалар уескээбиттэрэ. Маны уерэххэ табыгастаахтык туЬаныы уустук эрээри,
ситимнээхтик, быстыбакка барар. БиЬиэхэ манна улахан ку\с - коме буолар киЬибит Е.П.
Чехордуна. Екатерина Петровна куомуннаахтарын кытта тэииэ улэлээн олоихо педагогиката уонна
онно тирэ^ирэн сайдыбыт СЭДИП технологияны оиорбут улэлэрэ буолар. СэдиптээЬиииэ оло^уран,
тереебут терут тылы ииэрии, киЬилии киЬи буолууга салайан сайыннарар технология ыччаты,
норуоту иитэр ураты куустээх кыахтаа^ын ейдеен эрэбин.
Мин биридимиэппэр киллэрэрбэр тирэх буолаллар о'юлхоттол олуктар: аан дойду
айыллыыта, орто дойду дьоно - сэргэтэ, бухатыыр уЬаарыллыыта, аллараа дойду олохтоохторо саба
туЬуулэрэ, айыы дьонун кемускуур аналлах бухатыыр айана, oxcyhyy, ерегой урдээЬинэ.
Ытык вйдвбуллэр: олох, киЬи, ыал, улэ, сыЬыан, муударас, хорсун быЬыы, дойдуга
бэриниилээх буолуу, уус-уран тыл, эрэйи туорааЬын, дьулуур, итэ^эл, айыл^а, дьиэ-уот о.д.а.
Олоъгхо квруулэрэ уонна терут билиилэр, ол эбэтэр олох суолтатын, ис хоЬоонун, аналын
сиэрдээх майгытын, сиэр - туом, кемускуур анал, дьулуур буолаллар. Бу тирэх буолбут
хайысхаларбытын туЬаннахпытына о^олорбут ейдуур, анаарар, ырытар, ылынар дьо^урдара сайдар
дии саныыбын.
Олоихо барахсан, иитэр-уерэтэр эйгэтин тэрийэргэ, кыа^ын туЬанарга ку\с-кеме, ей-санаа
еттунэн тирэх буолар, билиим - керуум кэиииригэр кыах биэрэр учууталбар, бастакы салайааччыбар
Лебедева Парасковья Егоровнага махталым муиура суох.

‘Юлоихолуох” куруЬуок ноиуе о^ону олоихо^о уЬуйуу
Протопопова Раиса Петровна
И. Н.Жирков аатынан Дупсун орто
оскуолатын алый cyhyox кылааИын
учуутала
«Олоихо педагогиката» концепция^а оло5уран Дупсун оскуолатыгар кыра кылаастан
са^алаан туелбэ олоихоЬуттарын олоихолорун неиуе иитиигэ - уерэтиигэ анаан «Олоихо-сайдыы
уктэлэ» бырайыак оиоЬуллубута. Ол бырайыак биир хайысхатынан о^олору олоихону толорууга
уерэтэр “Олоихолуох" куруЬуок буолар. КуруЬуок сурун сыалынан - туелбэ олоихоЬуттарын
неиуе 05050 тереебут дойдуга, 0Л0ИХ050 тапталы ииэрии; олохтоох олоихоЬуттар ут\е ааттарын
уйэтитии, кинилэринэн киэн туттуу; олохтоох олоихоЬуттар олохторун, айар улэлэрин кэрэхсээн
дирииник билии, уерэтии; олоихо туЬунан ейдебулу биэрии, тыл саппааЬын байытыы, 050
фантазиятын, оиорон керуутун сайыннарыы; уерэнээччи тыла байар, сайдар эйгэтин тэрийии, 050
толкуйун эрчийии; олоихону иитэр-уерэтэр тиЬиликкэ туЬаныы; олоихону уерэтии ньымаларын
кердееЬун; уерэнээччилэр аа5ар, айар - суруйар, чинчийэр дьо5урдарын сайыннарыы; биир
коллективка сылдьар, бииргэ улэлиир сатабылларын сайыннарыы; араас сатабылларга уЬуйуу; 050
сайдыытын кэтээн керуу буолар.
КуруЬуокка олохтоох олоихоЬуттарбыт Роман Алексеев, Лаврентий Новогодин олоихолорун
программа5а аттаран туруордубут. Биирдиилээн уонна беле5унэн толорооччуларга олоихолортон
кэрчиктэри быЬа тардан уерэтэбит. Улэ сурун хайысхата: 050НУ олоихолуурга уерэтээЬин,
уерэнээччилэр 0Л0ИХ050 кэрэхсэбиллэрин уЬугуннарыы, турукка киирэн олоихолуур дьо5урдарын
урдэтии, ейдерун-санааларын, айар-толорор кыахтарын, ейге тутар дьо5урдарын сайыннарыы,
тереебут тылларынан имигэстик, хомо5ойдук саиара уерэнэллэригэр 60Л50МТ0 ууруу. ОЛОИХО5О
норуот тылынан уус-уран айымньылара бары тумуллэн киирбиттэрин быЬыытынан, куруЬуокка
050Л0РУ чабыр5ахха, тойукка, оЬуокайга тэиинэн уерэтэбит. Бастатан туран сопке тыыныыга,
кылыЬа5Ы уескэтиигэ улэлэЬэбит. Бу улэ5э ийэ кылыЬа5ы уЬугуннарыыга биир дойдулаахпьтт
Афанасий Федоров эрчиллиилэрин туЬанабыт.

КылыЬа5ы уЬугуннарар эрчиллиилэр:
1. Аа-Ьа, аа-Ьа, аа-Ьа, аа-Ьа -Ьа-Ьа-Ьа-Ьа
Оо-Ьо, оо-Ьо, оо-Ьо, оо-Ьо- Ьо-Ьо-Ьо-Ьо
Уу-Ьу, уу-Ьу, уу-Ьу, уу-Ьу- Ьу-Ьу-Ьу-Ьу
Ээ-Ьэ, ээ-Ьэ, ээ-Ьэ, ээ-Ьэ- Ьэ-Ьэ-Ьэ-Ьэ
2. Кулэн таЬаарыы: аа-Ьа-Ьа-Ьа-Ьа...
Оо-Ьо-Ьо-Ьо-Ьо...
Норуот ырыатынан эрчиллии:
Дьиэ-буо, дьиэрэикэйдээн тэбиэ5ии,
Дьиэ-буо, чэрдээх ИЛИИ ыччатым,
Дьиэ-буо, кулэр-уерэр хонуубар.
53