Page 57 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

олоихоЬут, алгысчыт Л.И.Новогодин; норуот ырыаЬыта, оЬуокайдьыт П.Д.Прибылых...о.д.а.
ааттарынан бириистэр турбуттара. БирииЬи о^олоро. сиэннэрэ, аймахтара туруортаабыттара. Маны
таЬынан нэЬилиэккэ ''Орто дойду ohyopa- олоихо тойуга** диэн детсад, оскуола о^олоро уонна
улахан дьон кыттыылаах келуенэлэри ситимниир олоихо кунэ ыытыллар. Манна олоихото уЬуйууга
маастар кылаастар. олоихоЬуттары билиЬиннэрэр быыстапкалар уонна олоихону истин, толоруу
ыытыллар. НэКилиэкпитигэр улахан дьон эмиэ олоихону толорууга ансамбылланан эрэбит. Онон
нэЬилиэкпитигэр олоихо куруЬуогуттан са^алаан олоихонон дьарыктаныы эйгэтэ са5аланан эрэр.
Саха киЬитэ ейдуур ейун сумэтэ, саныыр санаатын саргыта, уус тылын суегэйэ, кута-
сурэ, сиэрэ-туома олоччу тумуллубут суду айымньытын кэнчээри ыччаппытыгар иитэ-уерэтэ
сылдьыа^ыи!

Кыра кылаас уерэнээччилэригэр олоихону уерэтии
Никифорова Анна Дмитриевна,
Уус-Алдаи y.iyyhyu Танда орто оскуолатын
алый cyhyox кылаас учуутала
Улэ сыала: Кыра кылаас о^отун олоихо киэи киэлитигэр киллэрэн, утуе сиэргэ,
мындыр толкуйга. уран тылга уЬуйуу.
Соруктара: Олоихо философиятын ырытыы: уерэнээччигэ олоихо ейдебулун, сурун
идеятын билиЬиннэрии: 050 ырыиалыыр, чинчийэр. айар дьо^урун сайыннарыы.
Улэ сонун ерутэ: Кыра кылааска олоихону уорэтии тиНигин оиоруу, чинчийэр улэ^э
кедьуустээх ньымалары туттуу.
Олоихо Т050 кэрэхсэбилэ барамматый. кун бугунугэр дылы биЬиэхэ кундунуй? Бу кистэлэиэ
КИНИ елбет-суппэт тыыннаах идеятыгар. онуоха септеех форматыгар. тылыгар-еЬугэр, уус-уран
туругар сытар. Саха олоихотун уус-уран таЬыма урдугун, киниэхэ чугаЬаспыт нуучча, саха
уорэхтээхтэрэ бары бэркиЬээн, бэлиэтээн тураллар. Бу курдук, олоихо уйэттэн уйэ аайы быстыбат
ОЛО5У олорон кэрэхсэнэ турар.
Олоихону хомуйуу, теория еттунэн чинчийии. наука бас билиитэ оиоруу, олоихоЬуттары уонна
кинилэр айар илгэлэрин уерэтии дирии ис хоЬоонноох суикэн улэ буолар.
Кыра кылаас уерэнээччилэригэр олоихону маннык былааннаан уерэтиэххэ сеп дии
саныыбын:
2 кылаас - Олоихо дойдута. Айыы дьоно.
3 кылаас - Бухатыыр 050 сааЬа. Ата. Ситии-хотуу, ийэ-а^а алгыЬа.
4 кылаас - Бухатыыр естеехтере уонна кемелеЬееччулэрэ. Бухатыыр аЬыныгас майгыта. урдук
аналын чиэстээхтик толоруута.
«Эрчимэн Бэргэн” олоихону уерэтиигэ бастакы уруок олоихо ейдебулун, сурун идеятын,
толоруллуутун, Саха аатырбыт олоихоЬуттарын билиЬиннэриигэ ананар.
Иккис уруокка дьиэ^э бэриллибит соруда5Ы бэрэбиэркэлээн, хатылаан баран "Эрчимэн
Бэргэн” олоихону аа^ыыга киириллэр. Олоихонду аа^ыы атын айымньыны аа^ардаа^ар угус
уратылаах. Ол иЬин учуутал бэйэтин куолаЬын, дикциятын эрдэттэн эрчийэн бэлэмнэнэрэ хайаан да
наада. Учуутал кеметунэн уерэнээччилэр уопсай былаан оиороллор.
Ybyc уруокка Эмньик кулун аттаах Эрчимэн Бэргэн быЬылааннаах сырыыларын билсиЬиигэ
киирэллэр.
Тердус уруокка олоихо ис хоЬоонун кэпсэттэрииттэн са^аланар. Ханнык былаанынан
кэпсиэхтэрин учуутал эрдэттэн сэрэтэр. Былаан таблица^а эбэтэр кеЬеруллэ сылдьар дуоска^а
эрдэттэн суруллан бэлэм буолуохтаах.
Олоихо ис хоЬоонун кэпсэттэрэргэ уЬуннук, тилэри буолбакка, кыра-кыра чаастарга арааран,
эпизодтарга бысталаан кэпсэттэрэр ордук. 044050 050 олоихо тылыгар арыый чугаЬатан кэпсиир
кыахтанар.
БэЬис уруок са^аланыытыгар 050Л0Р Эрчимэн Бэргэн мэтириэтин ейтен уерэтэн кэлбиттэрин
этэллэр. Ойтен аа^ыылара теЬе кыалларынан дор^оонноох. ис хоЬоонун биэрэр буолуохтаах. Герой
мэтириэтин хоЬуйууга кэриччи аа^ыы интонацията, ону таЬынан. бухатыыр киЬи куустээх керуиун,
утуе дьуЬунун се^ер-махтайар ере кете^уллуулээх тон баарын учуутал о^олорго ейдетен туран, ону
тутуЬан аа5алларын ирдиэхтээх.Аа^ыы кэнниттэн кылгас кэмиэ о^олор оиорбут
иллюстрацияларынан сирдэтэн олоихо ис хоЬоонун хатылыыр улэни ыытыллар.
Уруок иккис аиарыттан суругунан улэ оиоЬуллар. Суругунан улэ учууталга уерэнээччилэр
"Эрчимэн Бэргэн” олоихо ис хоЬоонун теЬе ейдеебуттэрин. олоихо уонна гипербола туЬунан теЬе
септеех ейдебулу ылбыттарын кердеруехтээх. Бу улэ былаанын учуутал бэйэтин керуутунэн.
инники уруоктар хайдах туруктаах. хайысхалаах ыытыллыбыттарыттан корен оиоруон сеп.
Холобур, улэ биир керуиун варианнаан ыытыахха сеп.

55