Page 58 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Уруок тумугэр учуутал о5олорго С.Васильев “Уелэн Хардааччы”, “Кун Эрили”
олоихолору аа5ыахтаахтарын, кинилэр ис хоЬооннорун кылаас таЬынан аа5ыы уруогар
(болдьо5ун ыйан туран) кэпсиирдии бэлэмнэнэ сылдьыахтаахтарын сэрэтэр.
Бастакы уруок олоихо туЬунан ейдебулу биэрэргэ ананар. Олоихону уерэтиигэ учуутал саха
олоихото норуот тылынан уус-уран айымньыларын атын жанрдарыттан ураты, уустук тутуллаах,
улахан кэскиллээх айымньы буоларын, атын норуоттар героическай эпостарыгар сурун маарыннаЬар
уонна уратылаЬар еруттэрин быЬаарар.
Иккис уруокка олоихоЬуттар тустарынан уерэтиини учуутал уерэнээччилэрин туругуттан,
кабинетыгар муспут матырыйаала теЬе баайыттан корен маннык барыллаан тэрийэрэ табыгастаах.

Yhyc уруоктан ыла «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоихону аа^ыыга, ис хоЬоонун
кэпсэтиЬиигэ киириллэр. Бастаан бухатыыр сирин-дойдутун. Орто дойдута олохсуйуутун, дьуЬунун-
бодотун уонна балтын Айталы Куону абааЬы уола Тимир Б1йыста Хара бухатыыр уоран барыытын
туЬунан аа^ыллар.
Олоихо сирин-дойдутун ойуулааЬынтан о^олор кырдьык да бухатыыр киЬи олохсуйуон соптоех
улуу дойду, сир киэнэ утуетэ буоларын туЬунан ейдобул ылыахтаахтар.
БэЬис уруокка дьиэ^э бэриллибит сорудах быЬыытынан ис хоЬоонун тилэри кэпсээЬин
буолар. УЬун текси тилэри кэпсии уорэнэллэрэ сибээстээхтик саиарар, сиЬилии кэпсиир дьо^урдара
салгыы сайдарыгар кемелеех. Ону таЬынан 050 тыла-еЬе сыыйа тобуллар, бэйэтин санаатын,
0Л0ИХ050 сыЬыанын этэр кыахтанар.
Алтыс уруокка Ньургун Боотур билбэккэ инитин Ypyn Уоланы кытта иирсиитэ аа^ыллар.
Манна олоихо о^ону сиэри-майгыны тутуЬарга уврэтэр.
Сэттис уруокка инники аа^ыллыбыт олоихо тылын-еЬун, ойуулуур-дьуЬуннууР уус-уран
ньымалар тустарынан кэпсэтиллэр. Олоихо тыла теЬе да уустугун иЬин, кини сурун уратыларын,
ойуулуур-дьуЬуннуур ньымаларын ейдеетеххо, элбэхтик аа^а, истэ уерэннэххэ. дьарыгырдахха
оннук ыарахан буолбата^ын о^олорго бэлиэтээн этэн, саха олоихолорун аа^а, кэпсии
уерэнэллэригэр ке^улуур наадалаах.
Ахсыс уруокка айымньы тексэ буттуунэ аа^ыллан, тыла-еЬе ырытыллан буппуту н кэннэ олоихо
уобарастарыгар кэпсэтиЬии уруога ыытыллар.
Тохсус уруокка «Ньургун Боотур» олоихо^о утарыта туруоруллар айыы уонна абааЬы
уобарастарын таЬынан атын болех уобарастары (олоихо дьахталлара, бухатыыр ата, мифологическай
уонна эпизодическай уобарастар) сурун бэлиэ еруттэрин, олоихо^о туох-ханнык оруоллаахтарын
бэлиэтиэхтээхтэр. Эпизодическай уобарастары уерэтии айымньы ымпыгын-чымпыгын ейдуургэ,
билэргэ угуйар, сурун герой обраЬын ситэрэр.
0Л0ИХ050 аналлаах кылаас таЬынаа5ы улэлэр.Олоихо бары кэрэтин 05050 тиэрдэргэ
оскуола5а бэриллэр чаас тутах. Онон учуутал саха норуотун тылынан айымньытын, искусствотын
суду пааматынньыгын - олоихо туЬунан уерэнээччилэргэ септеех ейдебулу биэрэр туЬуттан араас
еруттээх кылаас таЬынан улэни тэрийиэх тустаах.
КуруЬуоктар. 0Л0ИХ050 анаан маннык куруЬуоктары тэрийиэххэ сеп: “Олоихо уонна саха
норуотун былыргыта’’, “Олоихо тыла”, “ОлоихоЬуттар уонна олоихону толоруу”, “Олоихо уонна
уус-уран тыл искусствота”, “Эдэр фольклорист”. Хас биирдии куруЬуок улэтин ис хоЬооно уонна
сыала 050Л0Р саастарыттан уонна улэ практическай анабылыттан тутулуктанан араас буолуон сеп.
КуруЬуок сурун соруга уонна улэтэ олоихо туЬунан уерэнээччи билиитин кэиэтиини таЬынан,
0Л0ИХ050 тирэ5ирэн, тереебут норуокка тантал, ытыктабыл тыынын ииэриигэ туЬуланар.
ОЛОИХО5О анаан тэрийиллэр кылаас чаастара, сбордар, биэчэрдэр бары майгынныыр еруттээхтэр.
Ол кинилэр бырааЬынньыктыы ере кете5улл\^лээх программалара буолар.
Олоихо суду кээмэйдээх тылынан толорулларга аналлаах айымньы буолан, киниэхэ кэрэхсэбили
уескэтэр туЬуттан, элбэхтик аа5ан иЬитиннэрэри эрэйэр ураты айылгылаах айымньы.
О5ОЛОРУ чинчийэр улэ5э сыЬыаран, араас таЬымнаах курэхтэргэ, конференцияларга кытыаран
уерэтиим тиЬигэ кедьу\стээ5ин быЬаардым.
Сахалар терут культурабыт симэлийбэтин, кэхтибэтин туЬугар улуу олоихобутун
убаастыахха,уерэтиэххэ, олоххо киллэриэххэ.

О^ону сахалыы иитии твруттэрэ олонхо^о кестуу тэ
Ноговицына Мар(ра Петровна
Уус Алдан улууИун М.Н.Готовцев аатыиан Танда орто оскуолатын
Саха тылын уонна литературатын учуутала
Олоихо-саха норуотун тылынан уус-уран айымньытын чулуу айымньыта. норуот уйэлэргэ
муспут муударай ейе-санаата. утуо итэ^элэ. Саха норуотун оло^о-дьаЬа^а. ейе-санаата,
майгыта- сигилитэ, сиэрэ-туома, итэ^элэ - барыта биЬиги олонхолорбут номохторугар баар. Бутун

56