Page 64 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Дьырылыатта» олоихотун аа^ыыга иитээччилэр холоннубут. Сылын аайы нэЬилиэнньэ^э тумуктуур
отчетнай концертка, олоихобутун аа^ан кереоччу биЬирэбилин ылбыппыт. Ол кэннэ бары
улэЬиттэрбит кыттыылаах театрализованнай постановка туруоран, бары да астынныбыт. Олоихону
билсиЬиигэ. олоихо эйгэтин тэрийиигэ уЬуйаантан са^алаан сал5анан барар диэтэхпитинэ
сыыспаппыт буолуо. УЬуйааммыт боруогун атыллаан тахсыбыт о^олор орто уонна музыкальнай
оскуола^а, сал^ыы дьарыктаналлара ону туоЬулуур. Олоихо эйгэтигэр иитиллибит 050 син биир ити
эйгэттэн тэйбэт эбит диэн тумуккэ кэллибит. Итини холобура уруЬуй 5 -с кылааЬыгар уерэнэр
о^обут уруЬуйдара туоЬулууллар. Олоихо философскай ис хоЬоонун уруЬуйугар биэрбитэ киЬини
сехтерер. БиЬиги итинтэн сурдэ^ин уердубут. Аны араас таЬымнаах оскуолаларга уерэнэ барбыт
о^олорбут олоихону толоруулара, олоихо тематыгар доклад суруйан конференцияларга кытталлара
уЬуйаан улэЬиттэрин, тереппуттэри уердэр эрэ. БиЬиги нэЬилиэкпитигэр ийэ олоихоЬуттар суохтар,
ол гынан баран тоЬе кыалларынан олоихо эйгэтин тэрийэн олоихобутун уйэтитиигэ уЬуйаантан
тирэх ылан нэЬилиэк бутту\нэ улэлии-хамсыы сылдьабыт. Бу сылларга олоихону бар дьонно. кэлэр
келуенэ ыччатыгар тиэрдиигэ элбэх араас таЬымнаах улэ ыытылынна.
Туелбэ^э олоихо эйгэтин олохсутуу
Москвитина Матрена Семеновна
Уус-Алдаи y.iyyha, Муру нэИилиэгэ
Жирков. В.П. аатынан аиал аат
Улэ актуальноЬа: Олоихо - саха омук баайа, киэи туттуута. '‘Мин сахабын'' дэнэр киЬи
олоихону ейунэн-санаатынан, ис туругунан ейдуу-билэ сатыахтаах. Олоихону аа^ар, сэиээрэр ыччат
элбээтэр ханнык диэн бу улэни суруйдум.
Улэ сыала: Б1ччакка олоихолору билиЬиннэрии
Улэм сыалын ситиЬээри, маннык соруктары туруорунан улэлээтим:
1. Ахтыылары хомуйуу
2. Кинигэ тахсыытыгар коме
3. Теруччуну оиоруу
4. Олоихо эйгэтин кэиэтэр сыалтан: быыстапкаларга, араас тэрээЬин дьаЬалыгар кыттыы.
Олоихо - Саха омук бар^а баайа кунду кылаата. Саха теЬе да суруга-бичигэ суох буоллар
бэйэтин санаатын, ба^арар ба^атын уус-уран, куустээх тылынан этэрэ. Ол курдук ырыаны-тойугу,
таабырыны-чабыр^а^ы, олоихону остуоруйаны бэрт угуЬу айбыта. Саха омук уйэттэн уйэ^э
мунньуммут баай тылын, фольклорун ейге хатаан, уЬун кэмиэ умнубакка илдьэ сылдьан,
келуонэттэн колуонэ^э тиксэрбитэ. Олоихо курдук суду айымньыны аиардас истэн ейугэр хатаан, ус
тууннээх кун устата ханна да мунааран, кэлэ^эйдээн корбекке кэпсээн, ыллаан-туойан толоруу
норуот аайы бэриллибэтэх, киЬи се^ор-махтайар дьо^ура буолар.
"КиЬи тероебут тылын кеморунэн уерэ^и-билиини кэбэ^эстик ылынар, ейе-санаата тобуллар,
майгыта-сигилитэ сайдар, айар дьо^ура тобуллар иэйиитэ уЬуктар” - диэн анал уерэхтээхтэр
суруйаллар.
Дьэ итинник улуу тыл баайдаах биЬиги киэн туттар суду дьоннорбутунан олоихоЬуттарбыт
буолаллар.
"Олоихо биЬигэ - Уус-Алдан” - диэн мээнэ^э этиллибэт, улууспут 100 олоихоЬуттаа^ынан
биллэр.
Улуу убайбыт П.А. Ойуунускай 1936 сыллаахха Чараииа ыЬыахха тахса сылдьан баар суох
Саха омук терут культуратын - олоихону сурукка киллэрэн кэнчээри ыччакка хаалларар дьаЬалы
ылынан, уерэнэ суох, кырдьа^ас олоихоЬуттартан, бэйэлэрин тылларыттан, бары уерэхтээх дьону
тумэ тардан суруйан-устан ыларга уонна тыл институтун архыыбыгар туттарарга эппит. Дьэ ол иЬин
кун бугун 170 сылын туолар биир суду олоихоЬуппут Д.М. Говоровтан Бояров А.Ф. “Будуруйбэт
Мулдьу Бо^е" олоихону 1938 сыллаахха атырдьах ыйын 16 кунугэр А.Н. Жирков 1000
экземплярынан таЬааттарар.
Суду олоихоЬут Д. Говоров 0лтех сиригэр тореен 5 о^олонон олорор. Улахан кыыЬа
Оруунэни уонна аччыгый Аананы билэбин. Дьонум ферма улэЬиттэрэ буолан 0руунэ биЬигини
кытта ер^^ дьукаах олорор этэ. Кини уиуо^унан кыра, сытыы-хотуу , эйэ^эс майгылаа^а, улэЬит
утуетэ. 0руунэ 2 кыыстаах, 2 сиэннээх, кэлин аччыгый кыыЬыгар олорбута.
Аана Арыылаахха олохсуйбута. 4 050Л0050. сиэттэрдээх.
М.говоров о^олоругар сиэттэригэр олоихолууллара биллибэт курдук. ол эрэн утумнуур ыччат
тахсыа^а. Билигитэ аймака Говоров Илья Павлович олоихону учугэйдик толороро. КуолаЬа
челлеркейе ырааЬа. ырыатын-тойугун тыла чуолкай истэрэ. Хомойуох иЬин улаханнык
дьарыктаммакка хаалбыта дии саныыбын.
"Кыыс 050 омук анала'' - диэн ебугэлэрбит эппиттэринэн. аналбын керсон ыаллыы сытар
Бэрт-УуЬун нэЬилиэгэр Москвитиннар кийииттэрэ буолабын.
Бэрт-УуЬугар 5 олоихоЬут олорон ааспыта биллэр.

62