Page 70 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Хара кемус хатырыктаахтарын
Халыц кемус искэхтэрэ
Хапча^айдарын иЬигэр сецне,
Теруур бе^е тенуннэ.
YecKyyp бе^е ецурээтэ,
Кэлэр бе^е кэ^иннэ.
Онон тумуктээн эттэхпинэ, Эрилик Эристиин суруйбут «Буура Дохсун» олоихотугар
ойууланар айыл^а кест^^лэрэ биЬиги олохпутугар кун аайы кестер тугэннэр буолаллар. Ити курдук,
0Л0НХ050 орто дойду айыл^атын ойуулааЬын биЬиги олорор СИРБИТ айыл^атын ойуулааЬын
буолар.
ОлоихоЬут сэрэппитин толорон, ийэ сирбит айыл^атын харыстыыр буоллахпытына олонхо^о
этиллэринии дойдубут:
Олооччунан кэЬиллэр
Уйгу-быйац улайданыа.
Кэтинчэнэн кэЬиллэр
Кэрэ быйаи кэскиллэниэ.

Сергей Васильев “Моиурур Бе^е” олоихотугар
Аан Алахчын Хотун уобараЬа уонна суолтата

Попова Саша^
Уус-Алдан улууИун СаИылыкаан суруп оскуолатын, 6 кылааИын
уврэнээччитэ, Д.М. Говоров аатынан анал аат хаЬаайына
Салайааччы: Васильева АТ.
Биир дойдулаахпыт С.С.Васильев-Борогонскай бастакы келуенэ суруйааччылартан
биирдэстэрэ, П.А.Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэ лауреата, государственнай
деятель. Сергей Васильев поэт эрэ буолбакка олоихоЬут-суруйааччы быЬыытынан биллэр. Кини
олоихону уйэтитиигэ, ыччакка олоихо уус-уран тылын тиэрдиигэ бэйэтин кылаатын киллэрбит
улахан утуелээх киЬи буолар. Одолорго анаан “Эрчимэн Бэргэн'\ “Айыы Дьура^астай”, '‘Кун
Эрили”, “Батастаан Баатыр”, “Уелэн Хардааччы”, “Меиуруур Бе^е'' олоихолору айбыта.
Олоихо - норуоппут уЬулуччулаах чыпчаал айымньыта буолар. Олоихото норуот уйэлэр
тухары дьолго дьулуЬуута, учугэй санаа куЬа^аны кьтайарыгар эрэлэ, кэлэр кэм туЬунан ыра санаата,
балата кестер. Тылбыт баайа кэрэтэ. этигэнэ олоихото баар. Олоихото киЬи-суеЬу хайдах
уескээн барбытын, араас иччилэр уеЬэттэн ананан туЬэннэр киЬини-суеЬуну, хамсыыр харамайы,
сири-дойдуну, айыл^аны бут\ ннуутун араиаччылаан уескэппиттэрин туЬунан хоЬуйуллар.
Саха олоихотугар айыылар, иччилэр киЬилии сиэрдээхтэр, киЬи буолан кестеллер. Сирдээ^и
олоххо быЬаччы сибээстээхтэр. Олоихото сир-дойду иччитэ Аан Алахчын Хотун саха дьонун,
айыы айма^ын араиаччылыыр аналлаах.
Улэм актуальноЬа : олоихо бай^ал курдук баай, бу муиура суох бай^алга о^олор билбэппит-
кербеппут угус. Онон олоихону чинчийии, уобарастарын ырытыы хаЬан да сонуна ааспат.
Саха олоихотугар айыылар. иччилэр киЬилии сиэрдээхтэр, киЬи буолан кестеллер. Кинилэр
сир урдунээ^и олоххо быЬаччы сибээстээхтэр. Сир- дойду иччитэ Аан Алахчын Хотун уксугэр
урдук томтор сиргэ, баара^ай маска уйаланан олорор.
Олоихото Аан Алахчын Хотун уобараЬыгар бэйэ тереебут дойду туоната кестер. Бу туЬунан
Н.А.Алексеев бу курдук суруйар:'\..Дух хозяйка земли не является владычей всей земли, она хозяйка
родовой территории, мудрая советчица и помощница”.
Сир-дойду иччитэ биЬиэхэ хайаан да дьахтар буолар. Бу ейдебул адьас туи былыргы
итэ^элтэн СИЛИС тардар. Былыргылар ейдууллэринэн. халлаан - а^а. онтон сир - ийэ. Ол курдук
чинчийээччилэр сир-дойду иччитин бу олус былыргы уобарас буолар диэн быЬаараллар.
Сир-дойду иччитэ Аан Алахчын Хотун С.Васильев “Меиуруур Бе^е'Ълоихотутар биир
тутаах уобарас буолар. Кини айыы бухатыырын. Орто дойдуну, кун улууЬун дьонун араиаччылыыр
аналлаах. а5ыс салаалаах Аал Луук Маска олорор.
Олоихото Аан Алахчын Хотун тас кестуутэ, дьон-сэргэ кэтэр таиаЬынан сылдьар гына
ойууланар:
...Кемус туЬахталаах
Дьабака бэргэЬэлээх.
Куугунэс кемус симэхтээх.
Дьэрэкээн сибэкки киистэлээх,
Аан Алахчын Хотун.
Сурдээх уйа^ас, утуе санаалаах эмээхсин быЬыытынан хоЬуйуллар.
Киниттэн айыы бухатыыра мелтуур-алтыыр кэмигэр куус-кеме кердеЬер:
... Аан дойдум иччитэ
68