Page 75 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Иккис бас ««Будуруйбэт Мулдьу Бе^е» 0Л0ИХ050 эргэрбит тыллар»
2.1. Эргэрбит тыллары тематическай белехтерге наардааЬьтн
Уопсайа Дмитрий Говоров «Будуруйбэт Мулдьу Бо^е» олоихоттон 167 эргэрбит тылы булан
ырыттыбыт. • •
(Эргэрбит тыллар ислиикэктэрэ СыИыарыы №1)
Бу тыллары суолталарынан 14 тематическай белехтерге араардыбыт.
Бастакы белех «Kuhu, олоихо геройдарыи ааттара» бу белеххе киЬи, олоихо геройдарын,
абааЬылар, айыылар, ойууннар ааттара киирдилэр. Уопсайа - 14 аат. Х-р: Албан дьаалы аат -
ыраах сура^ырбыт, биллибит аат, Ап-Чарай-Чаадай - намыЬах уиуохтаах, аптаах.
Иккис белех ^Сир дойду ааттара, тулалыыр эйгэ^э сыИыаииаах тыллар'' бу белеххе сири дойдуну,
тулалыыр эйгэ^э сыЬыаннаах, кун-дьыл туругун, айыл^а кестуулэрин бэлиэтиир тыллар, сир-дойду
ааттара киирдилэр. Уопсайа -52 тыл. Х-р: Дьалсал сайыи - силлиэлээх, айдааннаах сайын,
Дьапхалаах муус - ирэн таинары чопчуласпыт кыаЬаан муус.
Yhyc белех "Kuhu кыыл тас корукун бэлиэтиир тыллар" бу белеххе уопсайа - 9 тыл киирдэ. Х-р:
Хара бадай^аи ытыИыиаи - хара, улахан ытыЬынан, Сыбы^дах - чэчэгэйин чабар^айын уЬун туутэ.
ЭЬэ кулгаа^ын таЬынаа^ы уЬун туутэ.
Тердус белех «Таггас, сап киэргэл аатыи бэлиэтиир тыллар» бу белеххе олоихо бухатыырдарын,
геройдарын таиастарын саптарын, киэргэллэрин бэлиэтиир тыллары киллэрдибит. Бу белеххе
уопсайа - 10 тыл киирдэ. Х-р: Миидиэр - мундир, Сэттэ тэргэн буорэ дьайаалаахтар эбит - тэргэн
буерэ диэн икки алтан тегурук абааЬы буерун утугуннэрбит симэх аата. Олуун икки аиарыгар баар
буолар.
БэЬис белех "Дьиэ^э туттуллар сэп-сэбиргил, мал аата" бу белеххе уопсайа - 18 тыл Х-р: Ко^уор
(икки талым ке^уруе) - кымыс оиорор улахан тирии иЬит, КуИжэ - ойуун таиаьын кун курдук
тегурук тимирэ, былыргы итэ^элэринэн ол быЬынна^ына ойуун елер; итинтэн ''кун туллара, куЬэиэ
быстара кэллэ'* ессе хоЬооно уескээбит.
Алтыс белех «Сиэргэ туомига, итэ^элгэ сыкыаииаах тыллар» уопсайа бу белеххе - 21 тыл. Х-р:
АйыыИыт - теру\р-уескуур айыыта, 050 кутун биэрэр. Айыы - утуену, учугэйи оиорор тыын.
Теруур уескуур терде.
Сэттис белех '^Майгыиы сигилиии, туругу бэлиэтиир тыллар" бу белеххе уопсайа 21 тыл киирдэ.
Тыллар олоихо геройдарын майгыларын-сигилилэрин уратыларын бэлиэтииллэр. Х-р: Албаииыы -
кердеЬен. албыннаЬан, туекэйдээн. Албан диэни булкуйар сатаммат. Албан аат - утуе, туйгун аат.
Албаи уурааи - кердеЬен, бэлэх ууран.
Ахсыс белех "Бит-билгэ тыллара" бу белеххе уопсай - 2 тыл киирдэ. Х-р: Дала^а туорэк (алтан
дала^а туерэх) суду, улахан суолталаах туерэх, Кэииэр - кырыы, телкелеен кэпсэтии, Кулун дьиэрэгг
ооииъуу - дьиэрэикэй, тургэн, сымса хамсаныылаах оонньуу.
Тохсус белех ''Сэриигэ, охсуИууга туттуллар сэп-сэбиргэл ааттара" бу белеххе уопсайа - 2 тыл
киирдэ. Х-р: Элэпчиии батыйа - алыр батыйа, албастаах батыйа. Сытыы, хотумтуо батыйа,
Саабылааи батыйа - улахан батыйа.
Онус белех "'Булт тэрилии бэлиэтиир тыллар " бу белеххе уопсай - 2 тыл ки ирдэ. Х-р: Иэрэ туута
- уолан эбэтэр туЬэн хаалар кыра то^ойго угуллао туу аата, онно теннугэс балык киирэр. Хотохоои
батыт - бултуур батыйа.
Уон биирис белех "Дьиэии-уоту, тутууиу бэлиэтиир тыллар" бу белеххе уопсайа - 2 тыл киирдэ.
Х-р: Мо^ол урака - былыргы улахан туос ураЬа. Ургуиъньэх са^а балаган - ут\ю. дэлэй астаах-
уеллээх балаган.
Уон иккис белех ^^Кыыл-суол, балык аатыи бэлиэтиир тыллар" бу белеххе уопсайа - 9 тыл киирдэ.
Х-р: Тиит балык - Киит балык, Дьардъам кыыл (халлаан дьардьам кыыла) - олоихото этиллэр
ку\ стээх кетер кынаттаах.
Уон уЬус белех ^'Мээрэйи бэлиэтиир тыллар" бу белеххе - 1 тыл киирдэ. Х-\>\Суор холото - буорга
айа кылыытын тардар мээрэй, киЬи ере туппут эрбэхтээх сутуругун са^а.
Уон тердус белех 'Куинээ^и олоххо-дьакахха туттуллар тыллар" бу белеххе уопсайа - 9 тыл
киирдэ. Х-р: Кэичиэ - мэЬэй, бохсуу туЬа, Кулун дьиэрж ооииъуу - дьиэрэикэй. тургэн, сымса
хамсаныылаах оонньуу.
(Тематическай болохторго иаардаакыиы Сыкыарыы №2)
2.2. Эргэрбит тыллары саиа чааЬынан ырытыы
« '» саиа чааЬынан маннык
№ Саиа чааЬа Ахсаана Холобур
1 Аат тыл 80 Аччы
АйыыЬыт
Айыы
2 Да^ааЬын аат 23 Аан силлиэмэ тыыннаах
Аас ма5ан чынчалаах agaw

73