Page 152 - Олоҥхо биһигэр

олоҥхоһут дьахтар буолара буолуо», — диэн сылыктыыр буолбуттар.
Биирдэ ийэм манныгы кэпсээн турар:
— Сүүрбэччэлээх сааспар сылдьан, дьиэбит таһыгар бөх тоҕор
сиргэ, алдьаммыт туос чабычах сытарын көрбүтүм. Онно санаабытым:
«Бу чабычахха арыы бөҕө астаннаҕа, үүт бөҕөтө үрүлүйэ кутулуннаҕа,
бу туһунан ырыа айыахха баар этэ». Эһиилгитигэр ийэм «Бөх
чабычаҕын ырыата» диэн поэма аҥардаах ырыаны айбыт. Мин бу
ырыаны 1947 сыллаахха тахсыбыт «Саха фольклорун хомуурунньуга»
диэн кинигэттэн булан ылбытым. Ити айымньы миэхэ билигин да
уурулла сытар.
Варвара Гаврильевна сүүрбэтин саҥа ааһан иһэн Слепцов Нико­
лай Ефремович диэн киһиэхэ эргэ тахсыбыт. Кинилэр 14-тэ оҕо-
ломмуттарыттан, билигин чороҥ соҕотох мин эрэ ордон сылдьабын.
Ийэлээх аҕам оҕолоругар өлүүлээх буолан олохторугар улахан охсууну
ылбыттара. Ол да буоллар, хайа күн колхозтар тэриллиэхтэриттэн
ийэм колхоз сыралаах үлэтигэр сырыттар даҕаны, нэһилиэк куль-
турнай олоҕор актыыбынайдык кыттыбытынан барбыта. Оччолорго
кинини дьоно-сэргэтэ чахчы улахан олоҥхоһутунан билиммиттэрэ.
Кини «Кылааннаах Кыыс Ньургун», «Модун санаалаах Мохсоҕоллой
Боотур» диэн сөбүлээн толорор олоҥхолордооҕо. Бырааһынньыктар
кинитэ суох барбат этилэр, ыһыахха оһуокайы көҕүлээччи эмиэ
кини буолара. Ийэм киһи эрэ кэрэхсиэх, таттаран истэр кэрэ-чуор
куоластааҕа.
Оччотооҕу колхозтаахтар саҥа олоҕу олорон, үөрэн-көтөн
көхтөөхтүк үлэлээн эрдэхтэринэ, аан дойдуну аймаабыт алдьархайдаах
сэрии саҕаламмыта. Олох тосту уларыйбыта, колхозтаахтары араас
кыһалҕа барыта кыһарыйбыта. Эдэр-сэнэх дьоннор бары кэриэтэ Аҕа
дойду көмүскэлигэр аттаммыттара. Биһиги ийэбит аймах-билэ дьоно
сэриигэ барарыгар алгыс ырыатын ыллаан атаарара. Аҕабыт 1942 сыл
күһүнүгэр тиийэн өлөн хаалан, ийэбинээн иккиэйэҕин хаалбып-
пыт. Ити кыһын Биэттэ куулатыгар Кууһума оҕонньор балаҕаныгар
кыстаабыппыт. Карл Маркс аатынан колхоз балыгын биригээдэтэ
бултаабыт балыгын, бу балаҕан ампаарыгар аҕалан куппуттара. Ол
балыгы сааскыга диэри ийэбинээн харабыллаабыппыт. Биир киэһэ
ийэбинээн иккиэйэҕин олордохпутуна ийэм:
— Тоойуом, ыллыыбын дуо? Ыллаабатаҕым ыраатан санаам
тууйулунна... — диэбитэ. Мин «ээх» диэн сөбүлэстэҕим эрэ дии.
Ийэм чуор, кэрэ куолаһынан аймах-билэ дьонноро сэрииттэн кыа-
йыы көтөллөнөн кэлэллэрин туһунан адҕаан ыллаабытын билигин
да өйдүүбүн. Ийэм ыллаан бүтэн, былаатын уһугунан хараҕын уутун
соттубута. Төһө да ырыатыгар бары үчүгэйи баҕардар, сэрии муҥа-
соро, алдьархайа дууһатын аала сылдьара сүрэҕин ыарытыннарар
буолан хараҕа ууланнаҕа...
1944 сыл сайыныгар от-бурдук үүнэн, тыыннаах хаалбыттар,
дьэ арыый сэниэ ылбыппыт. Ийэм кыһынын хотоҥҥо харабылынан,
сайынын субай сүөһүгэ бостуугунан үлэлээбитэ. Мин кинини кытта

148