Page 109 - Сергей Васильев-Борогонскай. Поэт уонна гражданин

К ы лы с диэн тыл киһи өйүгэр үөскэтэр-көбүтэр сүрүн
өйдөбүллэрэ манныктар: 1) тупуллар аналынан: өлөрөр-өһөрөр,
к ө м ү с к эн эр; 2 ) матырыйаалынан: ы ст аал, т им ир, уд ьу р ҕ а й ,
т ирии; 3) хаачыстыбатынан: сы т ы ы , л ы к к ы н а с (тыаһа), к ы л -
б а к н а с , к и л эб эч и гэс (өҥө-дьүһүнэ); 4) туохтааҕынан: у һ у к -
т а а х (ө р гө ст ө ө х ), биилээх, кы р ы ы л а а х , кы л а а н н а а х , уөст ээх,
ук т а а х , ой уул а а х , к ы ы н н аах, бы алаах. Сергей Васильев кы-
лыска сыһыаннаах бу ааггаммыт өрүттэри барыларын кэриэ-
тэ наардаан-аггаран, быһаарыылаан-даҕаамырдаан бэйиэмэ-
тигэр киллэрбит.
«Кылбаҥнаа эрэ, кылыһым!» бэйиэмэҕэ кы лы с түмэн этэр
«тыыннаах» уобарас буолар. Манна кы лы с ардыгар саха н о -
р уо т а , ардыгар са х а са л л а а т а диэн өйдөбүлү солбуйар.
Маҥнай утаа көрүүгэ бэйэ-бэйэлэригэр олох маарын-
наспат к ы л ы с уонна киһи диэн өйдөбүллэр чугасыһар өрүттэ-
рэ, сүнньүнэн, манныктар:
1. Кылыс туохтан оҥоһуллубутун ыйар тыллары (х -р : ы с­
т аал, т и м и р) киһи туох эмэ ураты хаачыстыбатын (х -р : к ы -
т а а н а х с а н а а л а а х ) ойуулаан көрдөрөргө үгүстүк туһаналлар.
Сонун тылы атын тыл оннугар айымньылаахтык тутуннахха,
тыл суолтатын (кылыс—киһи) табыгастаахтык көһөрдөххө, ол
ааҕааччы өйүгэр-санаатыгар, сүрэҕэр-быарыгар ордук тии-
йиэн-дьайыан сөп5.
2. С ы т ы ы диэн быһаарар тыл билигин кылыска да, ки-
һиэхэ да сыһыаннаан туттуллар. С ы т ы ы — биилээх тэрил (кы­
лыс, быһах, хотуур, кыптыый о.д.а.) төрүкү хаачыстыбатын
бэлиэтиир тыл. Оттон бу тыл киһ и диэн тылы кытта хойут
ситимнэспит (сы т ы ы о ҕ о ), ол эбэтэр кэлин үөскээбит суолта
буолар.
3. Саха тылынан уус-уран айымньыларыттан ойуулаан-
дьүһүйэн этэр маннык уларыйбат олуктары: уол оҕо уһ ук т а а ҕ а ,
кы ы с оҕо к ы л а а н н а а ҕ а курдуктары элбэҕи булуохха сөп. Ол
аата, биилээх тэрил сорох хаачыстыбатын киһиэхэ көһөрөн
туттуу үөрүйэҕэ олохсуйбута быдан ырааппыт эбит.
Кыргыс үйэтигэр кы лы с, бат ас, бат ы й а, у/гуу сэрии сэбэ-
сэбиргэлэ этэ. Ол да иһин маннык эргэрбит тыллары сэрии
кэминээҕи саха суруйааччьшара айымньыларыгар хото тут-
таллара. Сергей Васильев уустаан-ураннаан этэр төрүт үгэс-
тэрбитигэр олоҕуран, айымньытыгар кылыс уобараһынан сэ­
рии кэминээҕи саха норуотун абатын-сататын, күүһүн-күдэ-
ҕин, кыайыыга дьулуурун барытын түмэн көрдөрбүт.

107